Kluwer Accountancy Nieuws

HomeActueel › Accountancymarkt › Achter de klapdeuren staat een accountant met lef

Achter de klapdeuren staat een accountant met lef

01-06-2012 10:30 AN, afl. 11 - 1 juni 2012

Maak verslaglegging minder flets en toegankelijker. Vijf accountants van PwC willen een nieuwe rol voor de accountant en andere bij verslaggeving betrokken partijen. Het visiedocument ‘Van heilige naar veilige huisjes’ is hun aanzet tot een breed debat. Een interview met Arjan Brouwer en Peter Eimers, beide verbonden aan PwC, naar aanleiding van dit document.

Accountancynieuws sprak twee van de opstellers: Arjan Brouwer, docent externe verslaggeving en promovendus aan de Universiteit van Amsterdam en director bij PwC en Peter Eimers, hoogleraar Auditing aan de Vrije Universiteit te Amsterdam en partner bij PwC.

Waarom dit document, dat qua karakter op een manifest lijkt?

Brouwer: ‘De crisis leidde tot nadenken over het systeem van verantwoorden en de controle daarop. Bij het aanwijzen van schuldigen is veelvuldig en niet altijd onterecht gewezen naar accountants. De beroepsgroep heeft in onze ogen defensief gereageerd, bijna mokkend. Wij pakken de handschoen op en geven aan hoe het beter kan. Dat past bij onze publieke rol en functie in het systeem.’

Wat doet PwC zelf om een cultuurverandering te bewerkstelligen?

Brouwer: ‘Wij pleiten er voor dat accountants zelf maximaal transparant zijn. Over interne kwaliteitssystemen en AFM reviews bijvoorbeeld. Die anonieme AFM rapportages die zeggen dat ‘bij de grote vier kantoren is het redelijk’ hoeven van ons niet. Wij hebben geen bezwaar tegen het noemen van man en paard. Dat neemt de perceptie weg dat als er niet gerapporteerd wordt, er wel iets zal zijn. Bovendien gaat er een kwaliteitsimpuls vanuit.’

Eimers: ‘We zullen nog opener zijn over wat beter moet in onze eigen organisatie. In ons jongste transparantieverslag gaan we veel uitvoeriger in op onafhankelijkheidsovertredingen en wat we doen om controles bij klanten verder te verbeteren. Gezien ons publiek belang moeten commerciële prikkels omgeven zijn met voldoende waarborgen.’

Worden jullie accountants afgerekend op kwaliteit of declarabele uren?

 ‘Het beloningssysteem moet zich primair richten op kwaliteit, onafhankelijkheid en innovatie. Niet alleen sanctioneren als het niet voldoet, maar ook positief belonen als hieraan een meer dan gemiddelde bijdrage wordt geleverd. Wanneer ik bij PwC onvoldoende scoor bij kwaliteitscontroles, leidt dit automatisch tot een overall onvoldoende. Commerciële prestaties, zoals veel declarabele uren, kunnen dit niet compenseren.’

Een meerderheid in de Tweede Kamer wil scheiding van controle en advies en iedere acht jaar kantoorroulatie. Is jullie visie een lobby?

Brouwer: ‘Daar zijn we bewust van weggebleven. Ongeacht of die Kamervoorstellen het halen, vinden wij dat dit de weg vooruit is.’

Het grootste manco is in jullie ogen dat verslaggeving te sterk leunt op monetaire waarden.

Brouwer: ‘Essentieel is de vraag: voor wie is verantwoordingsinformatie bedoeld? Puur voor de aandeelhouder, of ook andere belanghebbenden? En zo ja, met welk doel? Als je een jaarrekening leest en er staat een handtekening van een accountant onder, wat zegt dat dan? Dat het bedrijf niet failliet kan gaan? Dat men rustig kan investeren? Ons pleidooi is dat de informatie nuttiger moet zijn voor álle stakeholders. Bijna elk bedrijf heeft een bredere functie dan geld verdienen voor z’n aandeelhouders. Verantwoordingsinformatie moet daarop zijn toegespitst en niet overwegend draaien om hoeveel geld er onderaan de streep is verdiend.’

Komt het er niet op neer dat jullie de jaarrekening in de huidige vorm dood verklaren?

Brouwer: ‘Als we informatie verzamelen ten behoeve van de jaarrekening die kennelijk intern niet interessant genoeg is om de business te besturen, zijn we ergens niet goed bezig. Misschien wil je als belanghebbende periodiek een ‘foto’ van de organisatie en dat zou nog steeds jaarlijks kunnen zijn. Daarnaast wil je vooral real time informatie. Een behoorlijke mate van zekerheid moet uit de processen en systemen komen.’

Eimers: ‘Je kunt óók zeggen ‘de jaarrekening is dood, leve de jaarrekening’. Bedrijven digitaliseren en globaliseren. Hoe meer bedrijven met elkaar verknoopt zijn, hoe groter de roep om transparantie en accountability.’

De accountantsverklaring is in jullie ogen verworden tot een nietszeggende passage.

Peter Eimers: ‘Bij de meeste ondernemingen is dat een standaard tekst, alleen de naam van het bedrijf verschilt. Verder verneemt de buitenwereld weinig tot niets van wat de accountant heeft gedaan en wat zijn bevindingen waren. Ons stuk roept op tot een verklaring die on the spot is en bedrijfsspecifieke bevindingen weergeeft. Als de accountant echt iets vindt, moet hij het lef hebben dat aan de maatschappij te vertellen. Daar zit wel een haakje achter. Hij moet niet op de stoel van het management en de commissarissen gaan zitten.’

Lef is niet de eigenschap die de meeste mensen accountants toedichten, eerder voorzichtigheid.

Eimers: ‘Het beeld is: wat het bedrijf ook doet, de accountant komt toch met een goedkeurende verklaring. Terwijl de accountant veel waarde toevoegt, zoals recent nog bleek uit onderzoek van Nyenrode. Daar zie je dat de accountant achter de klapdeuren wel degelijk het lef heeft om te zorgen dat fouten die geconstateerd zijn ook gecorrigeerd worden. Maar als buitenstaander zie je alleen dat sjabloon van die goedkeurende verklaring, alsof het een stempeltje is. Als je duidelijker bent in je verklaring kunnen anderen beter zien wat voor invloed jij gehad hebt op de betrouwbaarheid van de verslaggeving. Dat kan zijn door als accountant zelf te vertellen over de werkzaamheden. Maar ook door directie en commissarissen te laten vertellen wat de accountant heeft gevonden. Wij pleiten er voor dat de commissarissen kort verslag doen van de belangrijkste punten uit de managementletter van de accountant en wat zij er mee doen. Het is niet aan ons om bevindingen op straat te leggen.’

Brouwer: ‘De accountant zit in een keurslijf van wat hij wel en niet mag zeggen. Niet vreemd dat hij eindigt in standaard bewoordingen. Net zoals ondernemingen in een korset worden gedwongen. Dat is het gevolg van de compliance gedreven verslaggeving, waarvan een groot deel neerkomt op ‘heb ik alle punten van de checklist aangevinkt’? Zij geeft te weinig uitdrukking aan het gedrag van mensen, de cultuur en de processen, de sociale en milieueffecten. Dat willen wij doorbreken. Andere stakeholders moeten we daar in mee krijgen. Allereerst organisaties zelf, maar ook toezichthouders, regelgevers, politiek. De ruimte om dingen te zeggen moet er eerst komen en daar maken wij ons hard voor.’

Meer relevantie voor uiteenlopende betrokkenen betekent gedifferentieerdere informatie?

Eimers: ‘Het hangt van het bedrijf en z’n functie af, wat interessant is en welke stakeholders er zijn. Moet een accountantskantoor standaard rapporteren over z’n CO2 uitstoot, als dat nauwelijks relevant is in het kader van z’n rol in de maatschappij? Voor Tata Steel doen CO2 emissies er veel toe. Voor Unilever waar de ingrediënten van voedingsmiddelen vandaan komen. Je zou willen dat ieder bedrijf de juiste accenten aanbrengt. En die koppelt aan de gerealiseerde doelstellingen en de risico’s waar de organisatie mee te maken heeft. Pas dan kun je resultaten op waarde schatten.’

Had specifiekere informatie verlies van vertrouwen kunnen voorkomen?

Brouwer: ‘Als de transparantie onvoldoende is, zie je in zo’n crisis dat alle banken over één kam worden geschoren. Men ziet één groot systeem en kan geen onderscheid maken tussen verschillende partijen, risicoprofielen, culturen. Wat concludeer je als buitenstaander? Als het een paar banken slecht gaat, zal het wel bij alle banken slecht gaan. Juist door informatie te tailoren, bereik je dat ieder op z’n eigen waarde wordt beoordeeld. Dat maakt minder kwetsbaar voor een systeemcrisis. We nemen de banken als voorbeeld, maar het zou ook een andere sector kunnen zijn: internet, of transport.’

Te veel, te complex, niet ter zake doende feiten. Bedoelen jullie bedoelen dat met de constatering dat een overmaat aan compliance de ziel uit het jaarverslag knijpt?

Brouwer: ‘In de afgelopen tien jaar zie je dat het jaarverslag zo’n beetje is verdubbeld in omvang. Iedere keer gebeurt er iets waardoor een regelgever vindt dat er iets bij moet. Het grootste deel van de verdubbeling zit ‘m in allerlei toelichtingen. Als je écht relevante informatie eruit wilt halen, moet je goed zoeken. Je kunt die zelfs verstoppen in de brij. Steeds minder mensen lezen het verslag, omdat ze eerst door dat woud van toelichtingen moeten. Daar kan rigoureus in gekapt worden. In tien minuten moet je highlights kunnen lezen, met de belangrijkste indicatoren, de boodschap over de risico’s en beheersing daarvan, de doelstellingen, etcetera. Details vind je dan in een appendix of op de website.’

Moeten jaarverslagen worden opgesteld aan de hand van een risico score card of profiel?

Eimers: ‘Die kant moet het wel op. Wat het lastig maakt is dat er niet altijd een meetlat voorhanden is. Maar het is te gemakkelijk om te beweren ‘over dat onderwerp is niets te zeggen want het is niet te toetsen’. Wij moeten instrumenten ontwikkelen waarmee je relevante zaken wél kunt meten.’

Brouwer: ‘We willen er geen IFRS bundel bij! Wel een actievere dialoog van de onderneming en de accountant met stakeholders. Hoeveel praten we nu echt met de beleggers, milieuorganisaties of met andere belanghebbenden om te begrijpen wat de informatiebehoefte is? Als een onderneming zelf zegt: dit zijn onze doelstellingen en dat de KPI’s, dan kun je daar ook een discussie over voeren.’

Voor een zinvol gesprek over specifieke onderwerpen is veel expertise nodig. Hoe lossen MKB-kantoren dat op?

Eimers: ‘Of je kennis in huis hebt of van buiten haalt, het gaat er om dat je aanvoelt waar behoefte aan is in de maatschappij. Dat vergt andere competenties. Accountants zijn financieel specialisten. Dat moet vooral zo blijven, want scherp en methodologisch nadenken is belangrijk. Maar je moet ook de oren open houden voor de ontwikkeling dat het verder gaat dan de monetaire kant. Daarom pleiten we er voor dat de accountantsopleidingen invulling geven aan het uitwerken van het profiel van de toekomstige accountant.’

Leidt dat tot een systeem met veel verschillende soorten accountants?

Eimers: ‘Die kant gaat het op. Vraag een IT auditor naar de jaarrekening en de processen, en er komt een ander verhaal uit dan wanneer je een milieuspecialist zijn mening vraagt. Maar je hebt altijd mensen nodig met een helikopterview. De generalist-accountant die zorgt voor samenhang, blijft. De huisdokter die waar nodig verwijst naar de specialist.’

Welke rol speelt technologie?

Eimers: ‘SBR en digitalisering maken het mogelijk dat verschillende stakeholders verschillende rapportages krijgen. De jaarrekening voor algemene doeleinden voor de Kamer van Koophandel is net anders dan die voor de bank in het kader van kredietverschaffing. De bank wil niet alleen de jaarrekening, maar ook de WOZ waarde van het pand. Van kleine ondernemingen waar je hebt samengesteld, niet gecontroleerd, wil de bank misschien specifiek weten of de voorraad er lag op jaareinde. De jaarrekening en zekerheid met varianten komt er, aangejaagd door de techniek.’

Yvonne Jansen, freelance journalist.

Recente Vacatures

23-04-2014 FISCAAL ADVISEUR BTW/BCF
17-04-2014 Accountant AA Agro
17-04-2014 Aangiftemedewerker
01-04-2014 Financieel Adviseur (m/v)

Meer vacatures

weblog Fou-Khan Tsang

weblog Fou-Khan Tsang Fouk Tsang is lid van de hoofddirectie van Alfa Accountants & Adviseurs en lid van de redactie van Accountancynieuws.
23-04-2014 De accountancydiscussie is...
Er is een bekend gezegde: ‘Je moet stilzitten als je geschoren wordt’. En iedereen zit nu dus doodstil, denk ik. De...

Gratis nieuwsbrief
3x per week het laatste nieuws in uw mailbox!

Volg Accountancynieuws! 

  
   

Accountancy Nieuws is een product van Kluwer - © www.accountancynieuws.nl