Jos van Huut komt niet voor het eerst in Accountancynieuws aan het woord. Vijf jaar geleden, aan de vooravond van de WTA, vond het eerste gesprek plaats. Nu is het tijd voor een update. Over die WTA was Van Huut toen al positief; en dat is hij nu nog steeds. ‘De balans is positief.’ Hij ziet een goed geordend framework dat begint met de VGC, met daarin een goed onderscheid tussen de individuele accountant en het accountantskantoor en de rol van de AFM als toezichthouder. Nu rest volgens hem wel de vraag: ‘Wat brengt ons die regelgeving?’. En dan verwijst hij naar het motto van Mazars: ‘Rules don’t rule’. ‘Niet dat regels niet belangrijk zijn, maar je moet wel blijven nadenken. Ik kom het vaak tegen. Het beroep is gereglementeerd dus nadenken is niet nodig.’ Je moet wel blijven nadenken of een vraagstuk binnen de regels past. Dat professional judgement is het belangrijkste wat een accountant heeft.

De Accountantskamer documenteert een vonnis heel degelijk en niet binair. Een complexe casus wordt knap uiteengerafeld en een oordeel wordt gedetailleerd onderbouwd. Kunnen accountants dat wel? Een accountantsverklaring kent toch eigenlijk nauwelijks nuances?

‘Om in deze beeldspraak te blijven: het grote publiek zit bij een jaarrekening niet te wachten op een uitgebreid en compleet vonnis; wel op een heldere uitspraak. Schuldig, niet schuldig, goed of fout. Degene die er meer mee te maken heeft, heeft uiteraard wel de behoefte aan een verdere onderbouwing, zeg maar vonnis. Dat zou de management letter kunnen zijn. Maar die tendeert ook een beetje naar standaardformuleringen en juridisering. We zijn hier in huis bezig met projecten om meer aandacht aan de management letter te geven. Hoe maak je die helder, met minder jargon? Of die accountantsverklaring genuanceerder moet zijn, weet ik niet. Hij verdient nu geen schoonheidprijs met al die disclaimers. Terug naar Limperg met alleen een handtekening eronder kan natuurlijk ook niet. Nu zijn er best wel veel varianten op de accountantsverklaring, die naast nuances ook weer veel sjablonen geven. Maar de accountant moet uiteindelijk het oordeel vellen: is het goed of niet goed!’

Alles boven de 5,5 is goed?

Van Huut: ‘Dat is een complexe discussie. Informatie moet uit de jaarrekening komen en dat is de verantwoordelijkheid van de ondernemingsleiding. Over de accountantsverklaring en XBRL moet binnen het accountantsberoep nog eens goed gepraat worden. Een accountant moet dan een uitspraak kunnen doen over de betrouwbaarheid van processen, die leiden van data naar betrouwbare informatie. Hij doet dan een uitspraak over een proces en dat is wat anders dan een uitspraak doen over wat er uitkomt. Bij minder complexe omgevingen, kleinere ondernemingen, vind ik dat niet zo erg. Bij complexe ondernemingen zal aan beiden behoefte zijn; dus zekerheid over de processen en over de uitkomsten. Ik geloof niet in een systeem waarbij de ondernemingsleiding met een druk op de knop een verslag kan maken. Er blijven toch altijd waarderingsissues spelen waarnaar gekeken moet worden.’

In de cijfers van accountantskantoren zit een trend. De omzetten nemen nog toe, maar de rendementen staan wel onder druk. Is dat alleen maar een crisisverhaal?

‘Nee. Er zit ook een structureel element in. Onze laatst gepubliceerde cijfers lopen tot augustus vorig jaar. Daar zit nog een autonome stijging in van 4 à 5 procent. Daar is dit jaar geen sprake van. Dat is deels conjunctuur; klanten vragen minder. Ondernemingen ondernemen minder. De vraag naar adviesdiensten neemt af. Dat is conjunctureel en dat komt wel weer terug.

Voor compliance-achtige diensten geldt dat we met minder uren hetzelfde werk aan volume moeten doen. De crisis versterkt die trend wel. Accountantskantoren moeten de conjunctuur volgen, maar niet vergeten naar die structurele ontwikkelingen te kijken. Met minder mensen hetzelfde werk doen en goed kijken welke mensen je in de toekomst daarvoor nodig hebt. De compliancediensten – administraties, samenstellen jaarrekeningen, eenvoudige fiscale aangiftes – worden verder geautomatiseerd. Veel klanten kunnen dat ook zelf. De tools worden makkelijker. Bestandsonderzoeken waar je eerder dagen over deed, doe je nu in minuten. De klant wil er niet meer zo lang op wachten en is niet bereid om er voor te betalen. Die prijsdruk en concurrentie hebben we nog niet eerder gezien. Dat betekent dat de antwoorden uit het verleden niet meer werken. We moeten ons bewust zijn van de toegevoegde waarde die we kunnen leveren tegen hoge tarieven. Daarvoor heb je een andere opleiding, kennis en vaardigheden nodig.’

Wat moet er anders in de accountantsopleiding ?

‘Accountants moeten de vaardigheden hebben om te kunnen vertellen, om te kunnen uitleggen. Op het onverwachte bedacht zijn. Het hoeft niet zo zeer anders in vaktechnische aspecten, maar veel meer in de soft skills, die eigenlijk heel hard zijn. Daar ligt vooral een taak voor de kantoren. Iedereen roept het, maar wie doet het?’

Gaat dat tot nieuwe innovatieve diensten leiden?

‘Innovatie zit erg in de proceskant. Hoe kan ik mijn processen zo inrichten dat mijn klant nog steeds tevreden is en mijn rekening betaalt? Daar denken we hier in huis ook over na. Wij noemen het box 1, box 2 en box 3 – en dat heeft niets met het fiscale stelsel te maken.

Box 1: hierin worden de rudimentaire administratieve gegevens verwerkt. Tot in feite een uitgewerkte kolommenbalans. Dat kan nagenoeg zonder menselijke tussenkomst.

Box 2: hierin wordt het resultaat van box 1 verwerkt tot bijvoorbeeld een fiscale aangifte of een jaarrekening. Dat gebeurt met een beperkte mate van menselijke tussenkomst.

Box 3: hierin vindt advisering plaats op basis van de verstrekte informatie van box 2, met name de jaarrekening en de fiscale aangiften. Daarbij is de relatie cruciaal, uiteraard met een hoge mate van menselijke tussenkomst. Elke fase heeft eigen processen waarvoor je verschillende mensen nodig hebt. We rollen dit concept nu uit. Het betekent een andere positionering van dienstverleners, accountants dan wel fiscalisten, in dat proces. Vroeger zag je dat dezelfde dienstverleners in alle drie de boxen werk deden. Dat is erg inefficiënt.’

Leidt dit nu ook tot nieuwe diensten?

‘De werkzaamheden in box 1 en 2 gaan steeds meer in elkaar over. Dat leidt voor ons wel tot nieuwe diensten, bijvoorbeeld via onze internationale organisatie. Wij noemen dat High Value Outsourcing van administratieve processen van klanten. Daarmee richten we ons op grotere ondernemingen. Ondernemingen die zich internationaal ontwikkelen, die hier hun processen goed op orde hebben, maar in het buitenland daarvoor nog niet de economies of scale hebben. Dat kan heel goed binnen de processen van box 1 en 2. Kortom, basisprocessen goed beheersen en die voor klanten organiseren.

In box 3 verandert er niet zo veel, daar gaat het om focus en specialisatie. Ben je het uurtarief waard? Dan telt sectorkennis, specifieke expertise over bijvoorbeeld BTW, loonbelasting, estate planning, enz. Daar krijgt de general practitioner het wel moeilijker; accountmanagement, zorgen dat de juiste expertise wordt geboden, is dan essentieel.

Hoe ziet de omzetverdeling van Mazars er over 5 jaar uit?

‘Compliance blijft belangrijk. Voor box 1 schat ik 30% à 40%, box 2 is minder belangrijk – 20%, en de rest is box 3. Daar moet je wel je kantoororganisatie op afstemmen; de omvang en de bemensing van je vestigingen. Het wordt op zich wel een redelijk ingewikkelde matrix. Specialisatie vraagt om grotere teams. We hebben kantoren van verschillende omvang, die in een regio een organisatorische eenheid vormen. Toch voegen we die niet zonder meer samen tot een veel groter geheel. Elke locatie zorgt voor zijn eigen business development. Zo’n vestiging hoeft niet altijd full service te zijn, afstanden zijn daarvoor niet meer zo relevant. Het wordt dan ook ingegeven door pragmatische overwegingen, zoals de opleidingen van de mensen in een vestiging, lengte huurcontract, en de dingen die op je weg komen. De overname van Deloitte Nijmegen, twee jaar geleden, hadden we niet als zodanig ingepland. Box 1 en 2 gaat over hoe je het intern organiseert, in box 3 zit het verschil t.o.v. je concurrenten. De persoonlijke maat, niet te grote omzetten per partner. Cliënten willen ook met de partner kunnen communiceren. Interne regels die partners het mandaat bieden om niet voor alles te moeten bellen. Het zijn ook harde getallen; als je onze omzet per partner ziet, dan kom je lager uit dan bij collega’s.’

Zijn accountants transparant over hun eigen handelen en hun eigen organisatie?

‘Dat kan veel beter. OOB-kantoren hebben een maatschappelijke taak. Daarom mogen ze best meer verantwoording afleggen over hun governance en bijvoorbeeld hun houding ten opzichte van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Sommige kantoren hebben al een Raad van Advies, maar die heeft geen bevoegdheden. Een formele Raad van Commissarissen zou best een volgende stap mogen zijn. Accountantskantoren mogen zich daarbij best transparanter opstellen.

Het initiatief van het NIVRA om met sector management letters te komen vind ik goed. Ik ben voorzitter van OPAK (overlegorgaan binnen NIVRA van openbare accountants, red.). Aanvankelijk bespeurde ik daarbij aarzeling bij kantoren om daaraan mee te werken. Dat gaan ze nu wel doen. Ik hoop dat het NIVRA vrijer is in de inhoud, dan bijvoorbeeld het geval is bij een kantoorpublicatie over een sector. De voedingsbodem hiervoor was de audit van banken. Als we de kennis die daarin ligt opgesloten hadden kunnen mobiliseren op een moment dat het nodig was…’

Die kennis was er toen al. Jules Muis heeft er toen al voor gewaarschuwd.

‘Jules Muis is niet de enige spreekbuis van het beroep. Ik vind dat we er energie in moeten steken en dat we het tot een succes moeten maken. Ik denk dat met de positie van het NIVRA – geen kantoorbelang, geen directe cliëntrelaties – we die sector management letters kunnen schrijven op een zodanige manier dat het maatschappelijk verkeer er wat aan heeft. Dat is voor kantoren veel lastiger.’