675.000 zzp’ers
Wat een zzp’er is en hoeveel zzp’ers Nederland telt, daarover lopen de meningen uiteen. Het ontwerpadvies stelt een praktisch hanteerbare definitie voor die voor alle relevante rechtsgebieden zou moeten gelden: een zzp’er is iemand die voor de inkomstenbelasting als ondernemer telt en geen personeel in dienst heeft. Daartoe behoren zowel ‘klassieke’ zzp’ers (met een eigen winkel, landbouwonderneming of vrachtwagen) als ‘nieuwe’ zzp’ers die vooral hun eigen arbeid, kennis en vaardigheden aanbieden. Volgens deze definitie telt Nederland 675.000 zzp’ers. De zzp’ers vormen een zeer heterogene groep, zijn werkzaam in diverse sectoren en combineren het ondernemerschap vaak met een baan in loondienst. Het aandeel zzp’ers is in de afgelopen 15 jaar gestegen, van ruim 6 naar meer dan 8 procent van de beroepsbevolking.

Verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid
Het ontwerpadvies van de SER doet een aantal voorstellen die ertoe moeten leiden dat zzp’ers zich desgewenst kunnen verzekeren tegen het arbeidsongeschiktheidsrisico. Een grote groep zelfstandigen blijkt goed in staat om zelf een adequate verzekering af te sluiten. Dat is moeilijker voor zelfstandigen met gezondheidsproblemen, oudere zelfstandigen en zelfstandigen met een risicovol beroep. Het ontwerpadvies bepleit daarom een betere toegankelijkheid van de vrijwillige WIA-verzekering (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen) en de particuliere vangnetverzekering voor zelfstandigen die zich moeilijk kunnen verzekeren. Daarnaast zijn enkele aanpassingen nodig in het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz) en de Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijke arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ). Bovendien benadrukt het ontwerpadvies het belang van voldoende risicobewustzijn bij zzp’ers en pleit het voor een verbetering van de voorlichting over de verschillende verzekeringsmogelijkheden.

Ondersteuning bij tijdelijke financiële problemen
Het ontwerpadvies ziet in het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz) goede mogelijkheden om ondernemers met een levensvatbaar bedrijf te ondersteunen in moeilijke tijden. Het ontwerpadvies pleit voor betere voorlichting over de verschillende ondersteuningsmogelijkheden en meer samenwerking tussen gemeenten om de bestaande mogelijkheden voor bijstandsverlening optimaal te gebruiken. Waar de bestaande mogelijkheden tekortschieten, is een verruiming van de toegankelijkheid nodig. Een belangrijke verbetering is dat opgebouwde pensioenvoorzieningen buiten de vermogenstoets dienen te blijven.

Ruimere opbouwmogelijkheden pensioen
Zzp’ers zijn zelf verantwoordelijk voor hun oudedagsvoorziening in aanvulling op de AOW. Het is dan ook nodig dat zij zich voldoende bewust zijn van hun pensioensituatie. Hier ligt volgens de SER een taak voor de Kamers van Koophandel en voor de organisaties van zelfstandigen.  Het ontwerpadvies vindt dat zzp’ers gelijke fiscale mogelijkheden als werknemers moeten hebben om pensioen op te bouwen. Verder kunnen zzp’ers de mogelijkheden voor pensioenopbouw in de derde pijler (aanvullende particuliere pensioenen) beter benutten, bijvoorbeeld door via hun organisaties collectieve en daardoor voordeliger pensioenproducten te organiseren. In de tweede pijler (collectieve aanvullende pensioenen) kan de zzp’er nu vrijwillig zijn deelname in een bedrijfstakpensioenfonds tien jaar voortzetten. Het ontwerpadvies stelt voor de fiscale faciliteit die geldt bij deze deelname, gedurende tien jaar te laten gelden in plaats van de drie jaar nu. Ook bepleit het ontwerpadvies de mogelijkheid van een langere voortzetting, eventueel tot aan de pensioendatum. Verder wordt aanbevolen te onderzoeken of een vrijwillige aansluiting voor zzp’ers bij bedrijfstakpensioenfondsen mogelijk is en of zzp’ers als groep pensioenvoorzieningen kunnen ontwikkelen die sterk lijken op de tweedepijlerpensioenen voor werknemers.

Fiscale faciliteiten handhaven
Het ontwerpadvies van de SER maakt een onderscheid tussen ondernemers- en ondernemingsfaciliteiten. De fiscale ondernemersfaciliteiten zijn er deels op gericht om zzp’ers financieel in staat te stellen zelf  arrangementen te treffen op het terrein van sociale zekerheid. Er zijn volgens het ontwerpadvies geen aanwijzingen voor een onevenredig grote fiscale facilitering van het ondernemerschap. Wel wordt aangedrongen op een onderzoek naar de mogelijkheden om de huidige voorwaarde voor deze faciliteiten, het urencriterium van ten minste 1.225 uur besteed aan de onderneming, te vervangen door een winst- of omzetcriterium. Voor fiscale ondernemingsfaciliteiten, zoals de aftrek voor speur- en ontwikkelingswerk, zou  het urencriterium nu al losgelaten moeten worden, omdat het niet uitmaakt of deze welvaartsverhogende investeringen door een kleine zzp’er of door een omvangrijke onderneming worden gedaan.

• Ontwerpadvies Positie zelfstandig ondernemers