De jaarrekening is een verantwoordingsstuk van het bestuur van een onderneming naar de aandeelhouders en andere stakeholders, zoals de bankier en – voor de automotive branche – de importeur. Het bestuur van de onderneming is ervoor verantwoordelijk dat deze jaarrekening het vermogen en het resultaat getrouw weergeeft. Hoe dit ‘getrouwe beeld’ tot stand moet komen, ligt mede verankerd in Titel 9 Boek 2 BW en de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving (RJ). Artikel 362 van Titel 9 schrijft voor dat de jaarrekening volgens normen die in het maatschappelijk verkeer als aanvaardbaar worden beschouwd moet worden opgesteld. De jaarrekening moet een zodanig inzicht geven, dat gebruikers een verantwoord oordeel kunnen vormen omtrent het vermogen, resultaat, solvabiliteit en liquiditeit van de onderneming. Specifiek gericht op de automotive branche geeft de wet geen nadere toelichting.

De RJ doet dat wel in artikel 270.201a. Zij geeft daarbij richtlijnen omtrent de verwerking van BPM in de omzet door dealers en andere autobedrijven alsmede voor importeurs van auto’s en motorrijwielen. Voor alle categorieën wordt voorgeschreven dat, ongeacht het gekozen stelsel van verwerking van BPM, altijd het bedrag aan BPM (voor auto’s en motorrijwielen die voor de eerste keer in Nederland op kenteken zijn gesteld) uit de jaarrekening moet blijken.

Voor importeurs wordt geen voorkeur voor de verwerking van BPM (wel of niet in omzet meetellen) uitgesproken. Uit de jaarrekening moet wel duidelijk blijken welke keuze is gemaakt.

Voor dealers en andere autobedrijven spreekt de RJ een voorkeur uit voor het verwerken van omzet inclusief BPM. Als motivering wordt hierbij de onderlinge vergelijkbaarheid van jaarrekeningen aangegeven. Wij vragen ons af of deze motivering nog wel stand houdt, zeker ook in het kader van het inzichtvereiste.

Veranderde realiteit

Een belangrijk aspect van inzicht is de door de RJ aangedragen ‘onderlinge vergelijkbaarheid’. Dit ziet binnen een jaarrekening op de vergelijking van opeenvolgende jaren, maar ziet ook op de vergelijking tussen diverse ondernemingen. De huidige ontwikkelingen in de BPM staan deze vergelijkbaarheid in de weg.

Dit is op andere fronten al eerder onderkend door vele importeurs, maar ook door de merkdealers zelf, die veelal intern rapporteren exclusief BPM. Die omzet is namelijk te sturen; de BPM-effecten zijn niet relevant als sturingsmechanisme. Ook de binnen de sector toonaangevende Branchebarometer, die de BOVAG in samenwerking met DEMAC en ASE uitgeeft, heeft al geruime tijd geleden gekozen voor een omzetpresentatie exclusief BPM.

Het volgende gestileerde voorbeeld toont de effecten van de BPM-maatregelen op het brutomargepercentage aan. We gaan hierbij uit van twee auto’s van € 25.000 exclusief BPM en exclusief BTW, waarop een marge (voor verstrekte kortingen) zit van 12% over de prijs exclusief BPM en BTW (de netto-catalogusprijs). Voor de ene auto wordt BPM berekend over een uitstoot van 177 g/km en de andere auto is als hybride vrijgesteld van BPM.

Effecten BPM-maatregelen op brutopercentage

Beide auto’s sorteren voor de merkdealer in eenzelfde brutomarge in geldswaarde, doch in een compleet afwijkend brutomargepercentage. Importeurs en merkdealers hebben dit voor de branchevergelijking en de interne rapportage onderkend en stellen die op zonder BPM. Gevolg daarvan is, dat de (interne) managementrapportages ook niet meer aansluiten op de presentatie in de jaarrekening.

Overstap naar omzetpresentatie exclusief BPM

Deze verandering heeft geen invloed heeft op de presentatie en hoogte van de brutomarge in Euro’s. De BPM wordt immers uit zowel de omzet als de kostprijs voor een gelijk bedrag geëlimineerd. De omzet daalt daarmee met een gelijk bedrag als de kostprijs.

Wel heeft het invloed op de presentatie van de brutomarge als percentage van de omzet. Het brutomargepercentage zoals in de jaarrekening gepresenteerd, zal stijgen. Maar dat zullen ook de relatieve waarden van de kosten doen, aangezien ook die doorgaans worden gelezen als percentage van de omzet. Het nettoresultaat in euro’s zal niet veranderen. Het nettoresultaat uitgedrukt als percentage van de omzet zal evenwel verbeteren.

Daarnaast heeft de eliminatie van de BPM uit de omzet ook geen effecten op de balansposities; immers alleen de op gekentekende voorraadauto’s per balansdatum daadwerkelijk verschuldigde BPM wordt in de voorraadwaarde van nieuwe auto’s meegenomen.

Eveneens blijft de omschrijving van het netto-omzetbegrip en de vermelding van het BPM in de beschrijving van grondslagen van resultaatbepaling in de toelichting op de jaarrekening.

Al met al zullen de effecten alleen in de resultatenrekening zichtbaar worden. In het jaar van omschakeling naar dit systeem zullen de effecten op de jaarrekeningposten wel moeten worden toegelicht. Naar onze mening zal die toelichting heel beperkt kunnen zijn.

Beter rapporteren over bedrijfsprestaties

Wij adviseren onze relaties in de automotive branche om vanaf 2010 in de jaarrekening de presentatie van de omzet exclusief de BPM weer te geven. Wij menen dat met deze aanpassing het inzicht - dat de wet verlangt en ook de RJ voorschrijft - om de volgende redenen beter wordt gediend:

• door eliminatie van de BPM uit de omzetcijfers 2010 en de bijbehorende vergelijkende cijfers 2009 ontstaat een betere vergelijkingsmogelijkheid van de echte margeontwikkeling;
• voor dit boekjaar, maar zeker ook voor komende boekjaren worden de politieke effecten van het sturingsmechanisme in de BPM uit de presentatie in de jaarrekening geëlimineerd en wordt derhalve beter gerapporteerd over ‘bedrijfsprestaties’;
• De jaarrekening wordt weer vergelijkbaar met de interne rapportages, de rapportages aan en door de importeur en de rapportages van de automotive branche.

[Gregor B.H. Kruijssen RA is directeur van DEMAC Accountants/Consultants, onderdeel van de Lodder & Co groep]