Daarnaast bestond er voor de belastingplichtige nauwelijks een mogelijkheid om vooraf de rechtmatigheid van een informatieverzoek te toetsen. Dat kon alleen maar achteraf in een procedure tegen de aanslag waarop het informatieverzoek betrekking had. Vooraf toetsen kon wel maar alleen via een kort geding bij de civiele rechter. De per 1 juli 2011 ingevoerde Wet rechtsbescherming belastingplichtige bij controlehandelingen beoogd de belastingplichtige een rechtsbescherming te bieden bij controlehandelingen van de fiscus. Hiertoe is de informatiebeschikking ingevoerd.  Voor de inlichtingenverplichtig ten aanzien van derden voorziet de wet alleen in een kostenvergoeding (de kostenvergoedingsbeschikking).

De informatiebeschikking

Er zitten een aantal kanten aan de informatiebeschikking. Een inspecteur die een informatieverzoek doet, kan na weigering van de belastingplichtige om de verzochte informatie te verstrekken, een informatiebeschikking afgeven. Dit is een voor bezwaar vatbare beschikking en dit betekent dat de belastingplichtige hiertegen bezwaar en beroep kan aantekenen. Hiermee is er voor de belastingplichtige nu een toetsingsmoment vooraf gecreëerd. Belangrijk is om te weten dat als de inspecteur geen informatiebeschikking afgeeft hij niet de “omkering bewijslast”[1] in stelling kan brengen. Hiervoor is namelijk nu de informatiebeschikking een vereiste. Indien de inspecteur geen informatiebeschikking afgeeft, kan hij later niet de bewijslast omkeren omdat de belastingplichtige niet aan zijn informatieverplichtingen heeft voldaan.

Is er een informatiebeschikking opgelegd en gaat de belastingplichtige hiertegen in bezwaar en beroep dan kan de rechter oordelen dat het verzoek om inlichtingen rechtmatig is of onrechtmatig.

Constateert de rechter dat het verzoek rechtmatig is, dan krijgt de belastingplichtige een redelijke termijn om alsnog aan zien verplichtingen te voldoen. De bewijslast wordt dan niet omgekeerd als de belastingplichtige binnen deze termijn alsnog aan zijn verplichtingen voldoet en binnen deze termijn de gevraagde informatie aanlevert. Indien evenwel een kennelijk onredelijk gebruik van het procesrecht wordt gemaakt, hoeft de rechter geen termijn te geven!

Is de rechter van oordeel dat het verzoek onrechtmatig was, dan hoeft de belastingplichtige geen inlichtingen te geven.

Opletten

Er kleven nog wel wat andere zaken aan de informatiebeschikking.

In de situatie waarbij een inspecteur een informatiebeschikking afgeeft omdat de belastingplichtige niet aan een verzoek om inlichtingen heeft voldaan, dan kan de reactie van de belastingplichtige zijn om alsnog de informatie te geven, daarmee denkend dat de kous af is; hij heeft dan immers voldaan aan het informatieverzoek. Echter de beschikking is daarmee niet weg. Hiervoor hebben we aangegeven dat het een voor bezwaar vatbare beschikking is, die wordt opgelegd omdat niet aan de informatieverplichting is voldaan. Een van de gevolgen van de beschikking is omkering van de bewijslast. Dit gevolg is niet weg als alsnog aan de verplichting wordt voldaan, want daarmee is de beschikking niet weg. Hiervoor is nodig een bezwaar tegen de beschikking en de inspecteur kan dan dit bezwaar honoreren (of hij kan de beschikking om een andere reden intrekken). Gebeurd dit niet dan blijft de beschikking in stand en kan de belastingplichtige, ondanks dat hij alsnog aan de informatieverplichting heeft voldaan, nog steeds geconfronteerd worden met omkering bewijslast. Zeer raadzaam is de informatie alleen maar te verstrekken als de inspecteur de beschikking intrekt. Anders is het vanuit de belastingplichtige gezien beter binnen zes weken bezwaar te maken tegen de beschikking, na afwijzing beroep aan te tekenen, waarbij als de rechter dan oordeelt dat het verzoek rechtmatig is, een termijn stelt waarbinnen alsnog aan het verzoek moet worden voldaan en als de belastingplichtige dat dan doet, is er geen sprake meer van omkering bewijslast.

Vooruitblik

In een volgende bijdrage zullen we ingaan op het feit dat naast de informatiebeschikking de inspecteur ook nog een civiele route kan volgen; dat kon hij altijd al, maar deze mogelijkheid is nu ook in de AWR verankerd, voor de liefhebbers artikel 52a, lid 4 AWR. De vraag is of deze mogelijkheid niet een inbreuk is op de beoogde rechtsbescherming van de belastingplichtige, die de informatiebeschikking zou moeten geven.

[Drs A.T. Valkenburg, PKF Wallast Amsterdam ]

[1] Bij omkering van de bewijslast rust de bewijslast dan op de belastingplichtige en deze is ook nog eens verzwaard. Het is niet meer aannemelijk maken, maar aantonen.