Indien een betaalde aanslag te hoog blijkt te zijn kan de inspecteur kiezen tussen een nieuwe lagere aanslag opleggen en ‘ambtshalve’ verminderen van de aanslag. Voor het uiteindelijk te betalen belastingbedrag maakt dat niet uit. Maar wel voor de te vergoeden rente.

Rente vergoeden

Als een belastingplichtige een teruggave krijgt op een al betaalde belastingaanslag, moet de fiscus rente vergoeden. De belastingwetgeving kent een ingewikkelde renteregeling. Deze renteregeling bestaat uit twee onderdelen: de heffingsrente en de invorderingsrente. Als er een lagere aanslag wordt opgelegd, moet de fiscus heffingsrente vergoeden. Als de inspecteur ervoor kiest om de aanslag ambtshalve te verminderen, geldt geen heffingsrente maar invorderingsrente. Het tijdvak waarover invorderingsrente wordt berekend, start pas op de eerste dag na afloop van het jaar waarover de aanslag is opgelegd. Dit terwijl de heffingsrente al begint te lopen op 1 juli van dat jaar. Als de inspecteur kiest voor een ambtshalve vermindering in plaats van een nieuwe aanslag, loopt de belastingplichtige daarom maximaal een half jaar heffingsrente mis.

Schending evenredigheidsbeginsel

In de praktijk bleek de fiscus het beleid te voeren om in voorkomende situaties steeds te kiezen voor ambtshalve vermindering, teneinde de Staat zoveel mogelijk vergoeding van heffingsrente te besparen. Op 30 september heeft de Hoge Raad een oordeel geveld over de vraag of dit beleid van de fiscus door de beugel kan. Het antwoord van de Hoge Raad is dat dit niet het geval is. De Hoge Raad vindt dat de fiscus hiermee het evenredigheidsbeginsel schendt. De Hoge Raad beslist dat de inspecteur bij keuze voor ambtshalve vermindering de heffingsrente moet vergoeden die de belastingplichtige daardoor mist.

Onderscheid verdwijnt

Overigens is de beslissing van de Hoge Raad alleen nog van belang voor jaren tot en met 2009. Vanaf 2010 is er geen onderscheid meer tussen het tijdvak voor heffingsrente en invorderingsrente. En in het Belastingplan is een voorstel opgenomen om de renteregeling vanaf 2012 te wijzigen.

• Hoge Raad, 30 september 2011, nr. 10/02171