Allereerst aandacht voor de Wet bestuur en toezicht in NV/BV. De wet ‘Bestuur en toezicht in naamloze en besloten vennootschappen’ is in juni in het Staatsblad gepubliceerd (Stb. 2011, 275). De achtergrond van deze wetgeving betreft de mogelijkheid voor een NV/BV om (vrijwillig) te kiezen voor het ‘one-tier’ model.[1] Bij een one-tier-board (monistisch bestuursmodel) bestaat de Raad van Bestuur uit zowel uitvoerende als niet-uitvoerende bestuurders. Hiermee vervalt de Raad van Commissarissen van het ‘two-tier’ (dualistische) model. De taak van de niet-uitvoerende bestuurders in het monistische bestuursmodel is overigens vergelijkbaar met de taak van commissarissen, maar het kenmerkende verschil is dat de niet-uitvoerende bestuurders lid zijn van de Raad van Bestuur. Als voordeel hiervan wordt wel genoemd dat zij eerder informatie verkrijgen, meer betrokken worden bij de gang van zaken en slagvaardiger kunnen opereren dan commissarissen.

Overige wijzigingen
Naast de invoering van de wettelijke mogelijkheid van een monistisch bestuursmodel zijn er tevens enkele andere zaken geregeld in deze nieuwe wetgeving. Een van de wijzigingen betreft de regel dat bestuurders van een beursgenoteerde NV niet langer (tevens) een arbeidsovereenkomst hebben met de beursNV (art. 2:132 lid 3 BW). Ook de regeling bij tegenstrijdig belang wordt aangepast: indien sprake is van een tegenstrijdig belang tussen NV/BV en bestuurder en/of commissaris, dan dient de desbetreffende bestuurder of commissaris zich te onthouden van de beraadslaging en besluitvorming. Bovendien wordt het aantal toezichthoudende functies gelimiteerd dat een bestuurder of commissaris kan bekleden bij ‘grote rechtspersonen’ (NV, BV of stichting).[2] Hierbij wordt als maatstaf het groottecriterium uit het jaarrekeningenrecht gehanteerd (art. 2:397 BW).

Evenwichtige m/v-verdeling

Een ander nieuw voorschrift dat hiermee wordt ingevoerd in het NV/BV-recht – een voorschrift dat overigens in 2016 weer zal worden ingetrokken – betreft de ‘evenwichtige verdeling’ van mannen en vrouwen in de Raad van Bestuur en de Raad van Commissarissen. In het BW wordt vastgelegd dat een ‘grote’ NV of BV, in de zin van de groottecriteria uit het jaarrekeningenrecht, er naar dient te streven dat ten minste 30% van de zetels van de Raad van Bestuur en de Raad van Commissarissen wordt bekleed door vrouwen en ten minste 30% door mannen. Althans, voor zover deze bestuurszetels worden bezet door natuurlijke personen. Indien echter een NV of BV optreedt als bestuurder, is deze regel eveneens van toepassing op deze rechtspersoon bestuurder. Zolang er (nog) geen sprake is van genoemde evenwichtige verdeling van de zetels, d.w.z. ten minste 30% m/v in de Raad van Bestuur en de Raad van Commissarissen, dan moet de desbetreffende grote NV/BV het navolgende uiteenzetten in het jaarverslag (art. 2:391 lid 7 BW):

• waarom de zetels niet evenwichtig zijn verdeeld;
• op welke wijze de vennootschap heeft getracht tot een evenwichtige verdeling van de zetels te komen; en
• op welke wijze de vennootschap beoogt in de toekomst een evenwichtige verdeling van de zetels te realiseren.

Aldus worden met de Wet bestuur en toezicht in NV/BV de verplichte vermeldingen in het jaarverslag uitgebreid voor een grote NV/BV. Oftewel, een ‘pas-toe-of-leg-uit’ in het jaarverslag aangaande (on)evenwichtige verdeling m/v in de Raad van Bestuur en/of de Raad van Commissarissen. De beoogde inwerkingtreding van deze wet is 1 januari 2012. Onbekend is of er ten aanzien van bovengenoemde uiteenzetting in het jaarverslag een overgangstermijn zal worden voorzien of dat een grote NV/BV reeds in het jaarverslag over het boekjaar 2011 mededelingen over evenwichtige zetelverdeling m/v zal moeten doen.

Compromis EG-richtlijn jaarrekening micro-entiteiten

Al in  2009 publiceerde de Europese Commissie een voorstel om de jaarrekeningverplichtingen van zogeheten micro-entiteiten af te schaffen.[3] Dit commissievoorstel was duidelijk een stap te ver voor diverse lidstaten en werd geblokkeerd. Na veel overleg is er evenwel eind mei 2011 in de Europese Raad van Ministers een compromis bereikt over een aanpassing van de vierde EG-Richtlijn met vrijstellingen voor micro-entiteiten.

Belangrijk verschil ten opzichte van het oorspronkelijke commissievoorstel uit 2009 is dat micro-entiteiten niet volledig buiten de reikwijdte van de vierde EG-richtlijn zullen worden gebracht. Er komt dus géén volledige jaarrekeningvrijstelling voor micro-entiteiten. Wel zal er in de vierde EG-richtlijn een mogelijkheid voor lidstaten (lidstaatoptie) worden opgenomen om micro-entiteiten vrij te stellen van diverse jaarrekeningverplichtingen, waaronder publicatie van een jaarrekening in een (openbaar) register. Daarmee blijft de hoofdregel intact dat ook micro-entiteiten een jaarrekening moeten opmaken, al kan dat (indien de lidstaat deze  lidstaatoptie benut) een zeer summiere jaarrekening zijn. Zo kan een lidstaat voor micro-entiteiten de mogelijkheid invoeren om te volstaan met een zeer beperkte balans en winst-en-verliesrekening. Daartoe wordt in de richtlijn uitdrukkelijk geregeld dat ook een dergelijke zeer beperkte balans en resultatentekening een getrouw beeld (true and fair view) kan geven. Waardering op reële waarde (fair value) wordt echter uitdrukkelijk niet toegestaan voor micro-entiteiten.

Vrijstellingen micro-entiteiten
Daarnaast zal het voor iedere lidstaat mogelijk worden om aan micro-entiteiten een of meer van de volgende vrijstellingen te verlenen:
a) vrijstelling (grotendeels) van het toerekenings- of matchingsbeginsel;
b) vrijstelling van vrijwel  alle toelichtingsvereisten;
c) vrijstelling van opmaken jaarverslag/directieverslag;

d) een vrijstelling voor het publiceren van de jaarrekening.

De lidstaatoptie (ad d) om micro-entiteiten vrij te stellen van het publiceren van een (summiere) jaarrekening, bevat echter wel een opvallende voorwaarde. Indien de lidstaat een dergelijke publicatievrijstelling voor micro-entiteiten invoert, moet de micro-entiteit wel ‘balance sheet information’ toezenden naar een (door de lidstaat aan te wijzen) ‘competent authority’ dan wel naar een (openbaar) register.
Laatstgenoemde grensbedragen zijn vermoedelijk de meest opvallende  wijziging in het in 2011 aangenomen compromis ten opzichte van het oorspronkelijke voorstel uit 2009. Deze grensbedragen van de micro-entiteit zijn namelijk aanzienlijk verlaagd, letterlijk gehalveerd. Met als gevolg dat er slechts sprake zal zijn van een micro-entiteit zolang deze onder de volgende groottecriteria blijft:
- balanstotaal max. € 250.000;
- netto-omzet max. € 500.000;
- aantal werknemers max. 10.

Als gevolg van de verlaagde grensbedragen zal het aantal micro-entiteiten dat (in de desbetreffende lidstaten) gebruik zal kunnen maken van deze vrijstellingen veel geringer zijn dan oorspronkelijk (in 2009) was voorzien. Door deze gehalveerde grensbedragen zullen de vrijstellingen (lidstaatoptie) uitsluitend aan de orde komen bij ‘echte micro’s’ met een omzet van minder dan € 500.000 en balanstotaal van minder dan € 250.000. Het is de vraag hoeveel rechtspersonen daadwerkelijk onder deze grensbedragen blijven. 

Wanneer deze wijziging van de vierde EG-richtlijn met genoemde lidstaatopties voor vrijstellingen micro-entiteiten zal worden gepubliceerd is onbekend. Het Europese Parlement moet de richtlijnwijziging nog goedkeuren, maar gelet op de eerdere steun van dit parlement (maart 2010) voor het (oorspronkelijke) voorstel lijkt dat geen obstakel. Zodra deze gewijzigde vierde EG-richtlijn wordt gepubliceerd, kunnen lidstaten daar direct (want lidstaatoptie) gebruik van maken. Op dat moment zal er vermoedelijk meer duidelijkheid ontstaan  over de vraag of de Nederlandse wetgever het voornemen heeft om (een of meer van) deze vrijstellingen voor micro-entiteiten over te nemen en daartoe een wetsvoorstel te zullen voorbereiden. Wel heeft enkele jaren geleden een toenmalige Nederlandse minister zich positief uitgelaten over een dergelijke (toen nog beoogde) lastenverlichting voor micro-entiteiten.

[Mr. C.J.A van Geffen is werkzaam als senior-manager bij het Directoraat Vaktechniek van Ernst & Young Accountants LLP te Rotterdam. Dit artikel is geschreven op persoonlijke titel.]

[1] Wetsvoorstel 31 763

[2] Bedoeld is een ‘commerciële stichting’ in de zin van het jaarrekeningenrecht (art. 2:360 lid 3 BW); dit zal in reparatiewetgeving worden aangepast om te voorkomen wordt dat ook charitatieve, kerkelijke of culturele stichtingen onder deze bepaling vallen.

[3] Brussel 18/3/2009, COM (2009) definitief 83 (2), 2009/0035 (COM).