Allereerst aandacht voor IFRS 10. Met de publicatie van IFRS 10 ‘Consolidated Financial Statements’ is een einde gekomen aan een langlopend project binnen de IASB over consolidatie. Gelijktijdig hiermee is ook IAS 27 gewijzigd. Zoals de gewijzigde naam aangeeft, bevat de herziene IAS 27 ‘Separate Financial Statements’ (2011) bepalingen voor de enkelvoudige financial statements van ondernemingen die (ook) geconsolideerde financial statements opmaken.

De IASB beschouwt de geconsolideerde financial statements als ‘primaire’ jaarstukken, die een andere strekking en ander doel hebben dan de enkelvoudige financial statements. In dat kader moeten ook de bepalingen in IAS 27 (2011) worden gezien; deze zijn specifiek (en alleen) bedoeld voor de separate financial statements en wijken af van bepalingen voor de geconsolideerde financial statements. Laatstgenoemde zijn nu opgenomen in IFRS 10, waarin ook de bepalingen van SIC 12 zijn geïntegreerd. Daarmee is een van de hoofddoelen van IFRS 10 aangegeven, want, zoals met SIC 12, wordt hiermee getracht de consolidatie van special purpose vehicles (SPVs) te regelen. Wellicht kan beter worden gesteld dat de IASB probeert te voorkomen dat dergelijke SPEs (ten onrechte) buiten de consolidatie blijven. In dat kader moet ook de hoofdregel van IFRS 10 worden bezien, namelijk: één model van consolidatie, ongeacht de (rechts)vorm van de rapporterende entiteit(en), die louter is gebaseerd op ‘control’. In die zin geeft IFRS 10 aan dat ‘control’ is gebaseerd op een drietal aspecten:

• ‘power over the investee’; de zeggenschap over de entiteit waarin is geïnvesteerd;
• ‘exposure or rights to variable returns from its involvement with the investee’; oftewel het recht op inkomsten vanwege/vanuit de investering;
• ‘the ability to use its power over the investee to affect the amount of the returns’; het in staat zijn om door de zeggenschap over de entiteit de inkomsten vanuit de investering te beïnvloeden.

De IASB probeert hiermee het (aloude) begrip control te verduidelijken, waarmee wordt bedoeld wordt dat er daadwerkelijk sprake moet zijn van zeggenschap of beleidsbepalende invloed. De praktijk zal moeten uitwijzen of dit ook daadwerkelijk duidelijker wordt. In principe is het mogelijk dat (eerder dan voorheen) geconcludeerd zou moeten worden dat er sprake is van control. Bijvoorbeeld in de situatie dat weliswaar niet de meerderheid van de stemrechten kan worden uitgeoefend (bijvoorbeeld minder dan 50% aandelenbezit), maar er vanwege andere factoren toch sprake is van control.

IFRS 11
Gelijktijdig met IFRS 10 is ook IFRS 11 ‘Joint Arrangements’ gepubliceerd. Dit betreft nieuwe verslaggevingsregels voor ‘joint arrangements’, waarmee IAS 31 (Interests in Joint Ventures) wordt vervangen. Belangrijk element van IFRS 11 is dat de methode van proportionele consolidatie is komen te vervallen. In IFRS 11 is gekozen voor één methode van verslaggeving aangaande zeggenschap in ‘jointly controlled interests’. Van joint control is sprake indien partijen contractueel hebben vastgelegd de control te delen, waarbij voor beslissingen over relevante activiteiten (van de joint arrangement) unanimiteit van deze partijen vereist is. Met IFRS 11 wil de IASB inconsistenties bij de verslaggeving van joint arrangements wegnemen. De focus ligt op de rechten en verplichtingen van de ‘arrangement’ en niet (meer) op de (rechts)vorm van de samenwerking.

Er wordt in IFRS 11 onderscheid gemaakt tussen ‘joint operations’ en ‘joint ventures’. Een joint operation is een joint arrangement waarin de partijen die de gezamenlijke zeggenschap (joint control) hebben, recht hebben op de bezittingen (assets) alsmede verplichtingen ten aanzien van de schulden (van de joint operation). Hiermee komt het begrip ‘joint controlled assets’ te vervallen. Bij een joint venture is er sprake van een joint arrangement waarbij de partijen die de gezamenlijke zeggenschap (joint control) hebben, recht hebben op de ‘net assets’ (netto vermogen) van de joint venture.

IFRS 12
De nieuwe IFRS 12 ‘Disclosures of Involvement with Other Entities’ vereist meer en uitgebreide informatie (disclosures) over entiteiten die zijn opgenomen in de geconsolideerde jaarrekening en over deelnemingen die niet zijn (mee)geconsolideerd. Dit betreft tevens informatie over joint arrangements, associates, special purpose vehicles en andere off-balance-sheet vehicles. Het idee is dat gebruikers van de financial statements hiermee beter in staat zullen zijn om de basis van de control te evalueren, almede de restricties op (mee)geconsolideerde activa en passiva. Ook wordt beoogd hiermee inzicht te bieden in mogelijke risico’s die kunnen ontstaan ten aanzien van niet geconsolideerde entiteiten (deelnemingen) en van een houder van een minderheidsbelang. Met deze herziene disclosurevereisten hoopt de IASB mede tegemoet te komen aan de ontstane kritiek in de nasleep van de kredietcrisis over het gebrek aan informatie over o.a. special purpose vehicles.

Inwerkingtreding
Naar aanleiding van de bovenstaande nieuwe IFRSs over consolidatie is niet alleen IAS 27 maar ook IAS 28 aangepast. Deze herziene IAS 28 ‘Investments in Associates and Joint Ventures’(2011) zal, net zoals IAS 27 (2011) en IFRS 10, IFRS 11, IFRS 12 van toepassing zijn voor IFRS financial statements over boekjaren die beginnen op of na 1 januari 2013. Een eerdere toepassing is mogelijk, maar dan alleen indien alle vijf de bovengenoemde standaarden tegelijkertijd (eerder) worden toegepast. Er is echter een uitzondering op deze regel: de disclosurevereisten van IFRS 12 kunnen al (eerder) worden toegepast, zonder in technische zin ook de andere (non-disclosure)bepalingen van IFRS 12 en voornoemde andere vier standaarden toe te passen. Uiteraard dienen op basis van de Europese IAS-Verordening de bovengenoemde (gewijzigde en) nieuwe standaarden door de Europese Commissie te worden goedgekeurd (endorsed) voordat deze verplicht zullen worden voor de geconsolideerde jaarrekening van ondernemingen met een notering aan een gereglementeerde beurs binnen de EU. Verwacht mag worden dat deze EU endorsement voor bovengenoemde datum van 1 januari 2013 gerealiseerd zal kunnen worden.

IFRS 13: Fair value measurements
Vorige maand is eveneens IFRS 13 gepubliceerd. Ook deze IFRS 13 wordt van toepassing vanaf boekjaren die beginnen op of na 1 januari 2013 en daarbij is eveneens eerdere toepassing mogelijk. Met de nieuwe bepalingen van IFRS 13 ‘Fair Value Measurements’ wordt tegemoetgekomen aan vele verzoeken van de laatste jaren aan de IASB om meer ‘guidance’ over de waardering op fair value. Ten aanzien van de fair value waardering van financiële instrumenten was dergelijke guidance al (deels) beschikbaar in IAS 39 en (sinds 2010) IFRS 9. Echter, voor andere activa, maar zeker ook voor passiva gewaardeerd op fair value, was dat volgens velen onvoldoende het geval. Door diverse partijen werd de IASB derhalve verzocht om nadere guidance op het punt van fair value measurements, vanzelfsprekend in convergentie met US GAAP. Dat laatste is inderdaad gerealiseerd doordat hierover nauw is samengewerkt met FASB en nadrukkelijk is gekeken naar de US GAAP guidance (FAS 157).

In beginsel geeft IFRS 13 één model voor waardering op fair value en één enkele definitie van fair value. Een dergelijke ‘overall’ definitie is nieuw, maar de inhoud daarvan is weinig verassend: ‘fair value = the price that would be received to sell an asset or paid to transfer a liability in an orderly transaction between market participants at the measurement date.’

De guidance die IFRS 13 geeft aangaande de fair value hiërarchie komt grotendeels overeen met diegene die (al eerder) werd opgenomen in IFRS 7. Namelijk: level 1, marktprijzen (bij een actieve markt); level 2, van een (al dan niet actieve) markt afgeleide waarderingen; level 3, waarderingsmodellen (zonder enige ‘observable inputs’). Daarnaast onderscheidt IFRS 13 ook drie waarderingstechnieken. Te weten:

• de ‘market approach’: hierbij wordt gekeken naar prijzen en andere relevante informatie van markttransacties van identieke of vergelijkbare (groepen van) activa en/of passiva;
• de ‘cost approach’: hierbij wordt gekeken naar de kosten die ermee gemoeid zouden zijn om op dat moment de desbetreffende dienst of het desbetreffende activum te vervangen (‘current replacment cost’);
• de ’income approach’: hierbij worden de toekomstige hoeveelheden (kasstromen of opbrengsten en kosten) geconverteerd naar een huidige (discounted) hoeveelheid, waarin mede de verwachtingen en aanzien van de markt worden gereflecteerd.

De IASB benadrukt dat IFRS 13 geen uitbreiding wenst te bewerkstelligen van de waardering op fair value, maar uitsluitend guidance geeft hoe waardering op fair value dient te worden toegepast indien en voorzover fair value waardering moet of kan worden toegepast. Hiermee wordt getracht eventuele kritiek weg te nemen dat de IASB/FASB meer en meer waardering op (full) fair value nastreven. In hoeverre dit behulpzaam zal zijn bij het komende EU endorsement proces van IFRS 13 valt moeilijk in te schatten. Op zich zou deze technische guidance welkom moeten zijn, maar zoals bekend zijn er binnen Europa voorstanders maar zeker ook tegenstanders van fair value waardering.  

[Mr. C.J.A van Geffen is werkzaam als senior-manager bij het Directoraat Vaktechniek van Ernst & Young Accountants LLP te Rotterdam. Dit artikel is geschreven op persoonlijke titel.]