Een Nederlandse rechtspersoon kan nog niets met de SME Standard  – dit is een belangrijk punt van discussie. De vraag is of goedkeuring door de Europese dan wel Nederlandse wetgever nodig is voordat de SME Standard kan worden toegepast1. De SME Standard zou nu al binnen het wettelijke kader van ons Burgerlijk Wetboek passen, als het maatschappelijk verkeer (en dat zijn wij met ons allen, namelijk ondernemingen, gebruikers, accountants, banken, enz.) de SME Standard als aanvaarbare norm zou beschouwen. Ons BW schrijft voor dat de jaarrekening moet worden opgemaakt aan de hand van normen, die in het maatschappelijk verkeer als aanvaardbaar worden beschouwd. Op dit moment worden vooral de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving beschouwd als aanvaardbare norm, dit is bevestigd in de jurisprudentie. Maar dat neemt niet weg dat er ook een andere aanvaardbare norm zou kunnen zijn, bijvoorbeeld de SME Standard. Er zijn enkele factoren die daarvoor pleiten:

• de SME Standard is ontwikkeld door een respectabele Standard Setter (de IASB) na een langdurig en zorgvuldig proces;
• de SME Standard heeft redelijk veel raakvlakken met onze huidige Richtlijnen (en die vormen een aanvaardbare norm).

Als de conclusie wordt getrokken dat de SME Standard een aanvaardbare norm is, die daarmee kan worden toegepast in plaats van de RJ, zie ik niet in dat een kleine onderneming die de SME Standard inderdaad gaat gebruiken, daarmee controleplichtig wordt. Als een onderneming de SME Standard gaat toepassen, blijft BW2 Titel 9 van toepassing en blijft dat Dutch GAAP. Bij toepassing van (full) IFRS, waarbij er inderdaad een controle noodzakelijk wordt bij kleine ondernemingen, past de onderneming een geheel ander stelsel toe, en is dat geen Dutch GAAP meer.

Europese ontwikkelingen

Indien het maatschappelijk verkeer de SME Standard als aanvaardbare norm beschouwt, is er nog een andere drempel. Er zijn bepalingen in de SME Standard die conflicteren met de Europese Richtlijnen (4e en 7e EU Richtlijn) en daarmee ook met BW2 Titel 9. Een onderneming die kiest voor toepassing van de SME Standard, loopt hiermee het risico dat de jaarrekening niet geheel voldoet aan óf BW2 Titel 9 óf de SME Standard. Daarom is het goed dat de Europese Commissie (via EFRAG) bezig is met een analyse van alle mogelijke verschillen tussen de Europese Richtlijnen en de SME Standard. Bij de aanstaande herziening van de Europese Richtlijnen kan rekening worden gehouden met de uitkomsten van de analyse, en kan de EC besluiten om bestaande conflicten te elimineren. Overigens heeft de EC daarnaast een consultatie opgestart waarin aan belanghebbenden wordt gevraagd hun visie te geven op de toepassing van de SME Standard binnen de Europese Unie. Deze consultatie is het onderwerp van de RJ-discussiebijeenkomst op 18 maart a.s.

Nadelen conversie?

Terecht refereren Cees van Geffen en Jan van der Windt in hun artikel aan enkele nadelen die bij de conversie op kunnen treden, bijvoorbeeld voor de verslaggeving van pensioenen. Er wordt teruggekeerd naar de benadering waarbij een verplichting in de balans moet worden verwerkt ingeval van een toegezegd-pensioenregeling, terwijl we dat in Nederland net hadden afgeschaft. Maar onvermeld blijft dat in verband met kostenoverwegingen kan worden gekozen voor een eenvoudiger methodiek dan die van full IFRS (IAS 19). Zo hoeven toekomstige salarisstijgingen niet in aanmerking te worden genomen, en het is niet nodig om elk jaar een berekening te maken: er mag worden geëxtrapoleerd.

Daarnaast wordt in het artikel gerefereerd aan ‘deelnemingen zonder invloed van betekenis’. Wat mij betreft zijn dat gewoon beleggingen, ofwel investeringen in eigen-vermogensinstrumenten die volgens de SME Standard tegen kostprijs mogen worden gewaardeerd indien de reële waarde niet betrouwbaar kan worden vastgesteld. Ik vraag me daarom af of het inderdaad nodig is om zoveel moeite te doen als wordt gesuggereerd in het artikel. De vraag wanneer de reële waarde niet betrouwbaar kan worden vastgesteld, is natuurlijk nog wel van belang; bij de beantwoording hiervan moet rekening worden gehouden met cost-benefit aspecten.

Nadelen conversie!

Een belangrijk niet genoemd nadeel in het artikel heeft betrekking op de verwerking van onzekere belastingposities. Onder de SME Standard moet een dergelijke onzekere positie hoe dan ook in de jaarrekening worden verwerkt. Oók als de kans dat het daadwerkelijk tot een uitstroom van middelen komt kleiner is dan 50%. Het waarschijnlijkheidscriterium, dat een dergelijke verwerking tot nu in de praktijk tegenhield, is niet meer van toepassing. Bij het waarderen van dergelijke belastingposities in de SME-jaarrekening moet worden uitgegaan van een gewogen gemiddelde van alle mogelijke uitkomsten, rekening houdend met het feit dat de Belastingdienst inzicht heeft in alle mogelijke feiten. Voorbeeld: een onderneming brengt bepaalde kosten ten laste van het resultaat. Men is er niet helemaal zeker van dat deze kosten fiscaal aftrekbaar zijn; de kans dat het wel zo is, wordt ingeschat op 80%. Dat betekent dat deze onderneming een belastingverplichting moet opnemen van 20% (de kans dat de kosten fiscaal niet worden geaccepteerd) maal het in aftrek gebrachte bedrag, maal het nominale belastingtarief.

Behoefte aan interpretaties

De SME Standard is nieuw en zal op korte termijn in een aantal landen worden ingevoerd. Dat betekent dat er behoefte zal ontstaan aan interpretaties. Daartoe zal de IASC Foundation overgaan tot de oprichting van een nieuw instituut dat zich daarmee gaat bezighouden: de SME Implementation Group.

Doorstart SME Standard

De komende periode wordt van groot belang voor de verdere doorstart van de SME Standard. In Nederland is de discussie hierover goed op gang gekomen; de RJ-bijeenkomst van 18 maart a.s. is in dit kader belangrijk, omdat ondernemingen, gebruikers en accountants daar inhoudelijk over de SME Standard van gedachten gaan wisselen. Daarnaast bereidt de Europese Commissie zich voor op een herziening van de Europese Richtlijnen, waarbij men zich mede laat leiden door de uitkomsten van de reeds genoemde consultatie. Dat wordt een belangrijk meetmoment voor de SME Standard! 

[Hugo van den Ende, partner bij PricewaterhouseCoopers, L

Llid van de EFRAG SME Working Group. Dit artikel is geschreven op persoonlijke titel.]

1 Natuurlijk zou het wel helpen als de wetgever de SME Standard expliciet zou toestaan of goedkeuren, omdat er dan geen twijfel meer zou zijn over de vraag of de SME Standard als maatschappelijk aanvaardbaar kan worden beschouwd.