Daartoe ontvangt het ministerie gegevens van onder meer UWV, belastingdienst, handelsregister en kadaster. In het systeem worden in ieder geval gegevens opgenomen over de oprichters, de aandeelhouders, de commissarissen, de verenigingsleden voor zover deze bestuurlijke functies vervullen, de bestuurders en de vertegenwoordigers van een rechtspersoon. Verder worden beleidsbepalers geregistreerd en kunnen gegevens worden opgenomen over de echtgenoot, geregistreerd partner of levensgezel, de ouders, kinderen en kleinkinderen van de hiervoor bedoelde personen, indien dat nodig is in verband met de analyse van het bestuurdersnetwerk van de rechtspersoon.

Aan de hand van risicoprofielen wordt bepaald of er met betrekking tot bepaalde rechtspersonen sprake is van verhoogd risico op misbruik. Als de gespecialiseerde dienst die zich bezig houdt met de datamining, de Dienst Justis (Justitiële Uitvoeringsdienst Toetsing, Integriteit en Screening), meent dat er aanwijzingen voor een verhoogd risico zijn, worden risicomeldingen gedaan aan bestuursorganen belast met handhaving, zoals openbaar ministerie, belastingdienst, De Nederlandsche Bank, Autoriteit Financiële Markten, politie en bijzondere opsporingsdiensten als Fiod/ECD en SIOD).

Kwaliteit dataminingactiviteiten

Uit de wet blijkt een groot optimisme over de mogelijkheden om een betrouwbare gegevensverzameling aan te leggen en om op een zorgvuldige manier risicoprofielen samen te stellen. Het is de vraag of dat vertrouwen gerechtvaardigd is. Op de vraag hoe wordt gewaarborgd dat de gegevensverzameling niet ‘vervuild’ raakt, werd tijdens de parlementaire behandeling niet ingegaan. Er zijn wel vragen gesteld over privacy aspecten en de positie van personen die niet zelf bij een rechtspersoon betrokken zijn (de hiervoor genoemde echtgenoten, kinderen en dergelijke). In de nieuwe wet is niet opgenomen dat de werkwijze van de Dienst periodiek wordt getoetst op zorgvuldigheid. Als er onjuiste gegevens over personen in het systeem worden opgenomen, is er geen mogelijkheid tot rectificatie.

In de praktijk is gebleken dat het heel lastig is om kwalitatief goede gegevensverzamelingen aan te leggen. Het ontwerpen van ICT-systemen die de gegevensverzamelingen analyseren op basis van risicoprofielen is een theoretisch en technisch zwaar karwei. Dat wordt geïllustreerd door de Wet Bevordering Integriteitsbeoordelingen door het Openbaar Bestuur (Wet Bibob). Op grond van die wet adviseert het Landelijk Bureau Bibob de overheden in het kader van toekenning van vergunningen (zoals de horecavergunning) op basis van door dat Bureau verzamelde informatie. Uit diverse artikelen in vaktijdschriften, onder andere het tijdschrift Binnenlands Bestuur, blijkt dat de wijze waarop gewerkt wordt te wensen overlaat.

Deze problematiek wordt ook aan de orde gesteld in het in maart 2011 door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) uitgebrachte rapport iOverheid (www.ioverheid.nu). De gevaren die de WRR signaleert bedreigen ook de activiteiten van de overheid op grond van de Wet controle op rechtspersonen. Het is te hopen dat de aanbevelingen van de WRR door het kabinet ter harte worden genomen en dat dit ook zal leiden tot maatregelen die zorgen voor een goede kwaliteit van de door de Dienst Justis aangelegde gegevensverzameling.

Rol accountant

Het is van het grootste belang voor rechtspersonen en degenen die daarbij betrokken zijn, dat de informatie die over hen bij de Dienst Justis terecht komt juist en volledig is. Dat maakt het nog belangrijker dan het al was dat de instanties die gegevens leveren aan de Dienst Justis geen ‘vervuilde’ informatie doorgeven. Hier is ook een belangrijke rol voor de accountant, nl. om zijn cliënten er op te wijzen dat het belang van de juistheid van bij de Kamer van Koophandel, belastingdienst en andere overheidsinstanties geregistreerde gegevens nog groter is geworden, vanwege de dataminingactiviteiten van de Dienst Justis.