Dit artikel gaat eerst in op de huidige geheimhoudingsbepalingen, zoals opgenomen in de Wta en de VGC, waarna de verruiming van de Wta-bepalingen wordt behandeld als gevolg van de genoemde wetswijziging.

Wta-bepalingen

Binnen het Wta-domein is, zeker ten opzichte van de VGC-bepalingen (zie de volgende paragraaf), tot heden sprake van een strikt geheimhoudingsregime. De in art. 20 en art. 26 Wta opgenomen geheimhoudingsbepalingen (die op de accountantsorganisatie resp. de individuele externe accountant betrekking hebben) bevatten slechts een ontheffing voor de geheimhoudingsplicht van de accountantsorganisatie in de volgende situaties:

• indien de accountantsorganisatie bij of krachtens wettelijke bepaling tot mededeling verplicht is. Deze bepaling geldt ook voor de individuele externe accountant;
• informatieverstrekking aan de AFM in het kader van het toezicht door haar;
• informatieverstrekking aan de opvolgend accountant met betrekking tot controleopdrachten in het Wta-domein;

en – een specifieke ontheffing voor de externe accountant:

• fraudemelding indien sprake is van het redelijk vermoeden van fraude van materieel belang.

De bij de eerste bullit genoemde plicht tot informatieverstrekking moet gebaseerd zijn op een wettelijke bepaling, dan wel een voorschrift krachtens wettelijke bepaling. Onder die laatste categorie vallen de voorschriften zoals opgenomen in de VGC en de Nadere Voorschriften. Maar slechts voor zover die regelgeving een verplichting bevat tot mededeling; informatieverstrekking op vrijwillige basis – op grond van VGC of Nadere Voorschriften – blijft verboden (binnen het Wta-domein). Voorbeelden van de genoemde uitzondering op de geheimhoudingsplicht, gebaseerd op de wet, zijn: de eerdergenoemde meldingen uit de Wta, maar eveneens een melding op grond van de Wet ter bestrijding van witwassen en het financieren van terrorisme (‘Wwft’). Een voorbeeld van een verplichte mededeling ‘krachtens wettelijk voorschrift’ is de verplichting van de accountant die voortvloeit uit Standaard 560.17 (‘Gebeurtenissen na de einddatum van de verslagperiode’) om gebruikers van de controleverklaring te informeren indien na publicatie blijkt dat de financiële overzichten onjuist zijn en het management weigert de gebruikers hierover te informeren.

Het verstrekken van informatie op andere gronden dan hiervoor genoemd is volgens de huidige Wta-bepalingen dus niet toegestaan. Strikte naleving van deze bepaling levert derhalve problemen op indien een accountant – met toestemming van de controlecliënt – inzage in het dossier wil verlenen in het kader van een due diligence-onderzoek in verband met een eventuele overname van de cliënt door een andere partij. Een dergelijke dossierinzage is nu niet toegestaan. Eveneens verbiedt de letterlijke tekst van de huidige Wta dossierinzage voor de groepsaccountant op grond van Standaard 600. Deze Standaard schrijft voor dat in bepaalde situaties de groepsaccountant, voor het verkrijgen van voldoende en geschikte controle-informatie, het dossier van de zogenaamde component-auditor moet beoordelen. Omdat hier voor de component auditor geen sprake is van een wettelijke verplichting tot mededeling, is het formeel verboden voor Wta-opdrachten dossierinzage toe te staan. Beide voorbeelden geven aan dat dit tot onwenselijke situaties leidt. Dit heeft geleid tot de wetswijziging van de Wta, waarover hierna meer.

In het verleden ontstond met een zekere regelmaat discussie over de vraag of dossierinzage door de Belastingdienst in een Wta-dossier voor de accountant kwalificeerde als wettelijke verplichting tot mededeling. Dat is inderdaad het geval. De verplichting tot dossierinzage vloeit voort uit de Algemene Wet inzake Rijksbelastingen en kwalificeert daardoor als ‘wettelijke verplichting’. Dit recht van de Belastingdienst is overigens beperkt, zoals uiteengezet in Praktijkhandreiking 1113 van de NBA (‘Praktijkhandreiking inzage in de controledossiers van de openbaar accountant door de Belastingdienst’).

Verordening Gedragscode

Voor alle opdrachten buiten het Wta-domein zijn de geheimhoudingsverplichting opgenomen in hoofdstuk A-140 van de VGC. De kern daarvan wordt gevormd door de bepaling in A-140.1, waarin is bepaald dat de accountant geen vertrouwelijke informatie buiten de accountantspraktijk bekend maakt,  tenzij hij gemachtigd is tot bekendmaking, dan wel op grond van de wet of beroepsregels daartoe een recht heeft of daartoe verplicht is. Een wettelijke verplichting tot bekendmaking doet zich voor in de hiervoor genoemde situaties uit de Wta en de Wwft.

Een recht om de geheimhoudingsplicht te doorbreken op grond van beroepsregels doet zich onder andere voor bij dossierinzage door de opvolgend accountant (voor Wta-opdrachten is zelfs sprake van een verplichting tot informatieverstrekking) en het verstrekken van informatie door de component auditor aan de groepsaccountant in het kader van Standaard 600, alsmede het verstrekken van informatie in een gerechtelijke procedure.

De situatie waarbij de accountant gemachtigd is informatie die normaliter onder de geheimhoudingsplicht valt aan derden te verstrekken doet zich voor indien de cliënt hiervoor toestemming geeft. Bijvoorbeeld in het kader van een due diligence-onderzoek, dan wel een opdracht waarbij een andere accountant om een second opinion wordt gevraagd. In dergelijke situaties moet de accountant, voordat hij de informatie uit zijn dossier aan derden verstrekt, een afweging van alle belangen maken.

Wetswijziging

Als gevolg van de hiervoor genoemde complicaties van de beperkte ontheffing van de geheimhouding binnen het Wta-domein is onlangs een verruiming van de mogelijkheden tot opheffing van de geheimhouding in de Wta opgenomen. Hiervoor is door middel van een Koninklijk Besluit (dat overigens al in 2009, vooruitlopend op het van kracht worden van het wetsvoorstel is uitgebracht) in het Besluit toezicht accountantsorganisaties (‘Bta’) een nieuw art. 38a en 38b opgenomen. Artikel 38a Bta geeft aan dat in de volgende situaties de geheimhoudingsplicht voor Wta-opdrachten mag worden opgeheven:

1.    indien dit redelijkerwijs noodzakelijk is voor de naleving van wettelijke bepalingen en verordeningen van de NBA. Meer specifiek worden daarbij situaties genoemd indien informatie wordt verstrekt aan:

a)    een deskundige die door de externe accountant bij de uitvoering van de controle is betrokken. Bijvoorbeeld een taxateur die de waardering van een actiefpost bepaalt;

b)    personen binnen de accountantsorganisatie of het netwerk die op enigerlei wijze bij de wettelijke controle zijn betrokken;

c)    een groepsaccountant. Deze uitzondering ziet op de hiervoor genoemde informatieverstrekking en dossierinzage in het kader van Standaard 600;

d)    een andere accountant die in het kader van een assurance-opdracht gebruikmaakt van de werkzaamheden van de externe accountant.  Bijvoorbeeld een andere accountant die een inbrengverklaring afgeeft en daarbij gebruik wil maken van het controledossier van de externe accountant;

e)    een andere accountant waarbij de externe accountant gebruikmaakt van de werkzaamheden van die accountant. Dit doet zich voor als de externe accountant optreedt als groepsaccountant en andere component auditors informatie verstrekt;

f)     aan een andere accountant in het kader van de beoordeling van de aanvaardbaarheid van een controleopdracht. Dit doet zich voor als een Wta-controleopdracht wijzigt in een vrijwilige controleopdracht en er sprake is van een opvolgend accountant. Deze uitzondering valt niet onder de huidige in art. 20 Wta genoemde uitzondering voor de opvolgend accountant, omdat die situatie beperkt is tot informatie-uitwisseling tussen accountantsorganisaties indien sprake blijft van een wettelijke controle;

g)    personen aan wie vaktechnische consulten worden gevraagd:

h)    een opdrachtgerichte kwaliteitsbeoordelaar of de compliance officer;

i)     personen die betrokken zijn bij reguliere dossieronderzoeken in het kader van kwaliteitsbeheersing;

j)     de NBA.

2.    in het kader van gerechtelijke procedures of klachtprocedures tegen de externe accountant of de accountantsorganisatie. Hier gaat het om de mogelijkheid om informatie te verstrekken aan de advocaat of andere adviseur en deze in te brengen in de procedure;

3.    in situaties waarin de controlecliënt schriftelijk toestemming geeft, waarbij sprake moet zijn van een specifiek doel en de accountant dit doel vastlegt.

De externe accountant moet bij het verstrekken van informatie als hiervoor bedoeld (uitgezonderd de onder 2 genoemde situatie) de belangen van alle partijen afwegen, de betrouwbaarheid van de gegevens betrekken en de wijze waarop de informatie wordt verstrekt. Deze overwegingen moeten schriftelijk worden vastgelegd.

Terechte verruiming

Hoewel geheimhouding een essentieel fundamenteel beginsel is om de accountant goed te kunnen laten functioneren, is het terecht dat de nieuwe Wta- en Bta-bepalingen een aantal aanvullende mogelijkheden bieden om de geheimhoudingsplicht op te heffen. Essentieel blijft dat de accountant vanuit het fundamentele beginsel zorgvuldigheid en deskundigheid in alle gevallen waarin zijn geheimhoudingsplicht wordt doorbroken een afweging maakt van de vraag of opheffing van de geheimhoudingsplicht en het op basis daarvan verstrekken van informatie in de gegeven omstandigheden aanvaardbaar is. Dat kan er zelfs toe leiden dat –ongeacht de extra mogelijkheden die Wta en Bta bieden – de accountant toch besluit om van het recht van geheimhouding gebruik te blijven maken.

[Anton Dieleman RA is directeur vaktechniek bij Mazars.]