Duidelijk is in ieder geval dat -accountants op dit moment een levendige discussie voeren over de wijze waarop IFRS SME wordt ingebed in het bestaande Nederlandse verslaggevingslandschap.1 De ¬invloed van IFRS SME op de administratieve lasten2 is daarbij een belangrijk - zo niet het belangrijkste - element in deze discussie.

Administratieve lasten voor de verslaggeving zijn te relateren aan vier kernproblemen die inherent zijn aan de verslaggeving: opname, waardering, prestatie en toelichting. Wanneer in voornoemde discussie over dit onderwerp wordt gesproken over het verschil in administratieve lasten tussen toepassing IFRS SME versus de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving respectievelijk full IFRS, wordt gedoeld op verschillen in regelgeving inzake de opname en waardering van transacties. De toelichtingen - meer specifiek de hoeveelheid te rapporteren informatie-elementen - vormen een andere dimensie van administratieve lasten, die in de discussie nog nauwelijks aan bod is ­gekomen. In de context van dit artikel is specifiek gekeken naar de hoeveelheid rapportage-elementen voor rechtspersonen volgens de XBRL- taxonomie, onder de diverse verslaggevingsstelsels voor (middel)grote rechtspersonen voor de ­geconsolideerde jaarrekening.3

De XBRL-taxonomie

Het inhoudelijke hart van XBRL is de taxonomie. Het begrip ‘taxonomie’ stamt af van het Grieks (’tassein’), dat classificeren betekent. Een taxonomie (taxon = groep) verwijst naar zowel de classificatie van dingen, als naar de methode die aan de basis van deze classificatie ligt. De XBRL-taxonomie voor de jaarrekening is een vertaling door de standard setter4 van de verslaggevingsregels in concrete informatie-elementen en hun onderlinge hiërarchie. Deze is dus inherent sterk gedreven door de verslaggevingsregels5. Zo heeft de ‘principles-based’ IFRS taxonomie ruim 2.330 informatie-elementen met een referentie naar de IFRS-verslaggevingsregels. De rules-based US GAAP-taxonomie heeft meer dan 14.000 gedefinieerde informatie-elementen, waarvan ongeveer 8.000 elementen hun basis vinden in FASB-regelgeving.

Vanuit een inhoudelijke invalshoek zijn  in elke taxonomie de informatie-elementen primair onder te verdelen in kwantitatieve (monetaire) en kwalitatieve (tekstuele) ­elementen.

Subjectieve verschillen tussen taxonomieën

De vertaling van de regelgeving naar ­elementen heeft ook een zekere mate van subjectiviteit in zich. Zo moeten er ­keuzes worden gemaakt ten aanzien van detaillering en scoping:

• hoe gedetailleerd moet de taxonomie zijn? In hoeverre moet bijvoorbeeld voor alle mogelijke categorieën materiële vaste activa een verloopoverzicht worden gedefinieerd;
• in welke mate moet de taxonomie een vertaling van alle verslaggevingsregels zijn? Zo is in de Nederlandse taxonomie de regelgeving over op aandelen gebaseerde betalingen niet/zeer beperkt opgenomen, terwijl dit in de IFRS SME-taxonomie wel is opgenomen;
• hoe ga je om met onderwerpen die anders gereguleerd zijn in de verschillende verslaggevingsstelsels?6 Zo zijn bijvoorbeeld onder IFRS SME in vergelijking tot full IFRS geen regels opgesteld voor de winst per aandeel (IAS 33) en segment­rapportering (IFRS 8).

In deze tabel heeft correctie plaatsgevonden voor bovenstaande subjectieve verschillen tussen taxonomieën. Dit zorgt voor een zo objectief mogelijke vergelijking ten aanzien van de verschillende hoeveelheden informatie-elementen die moeten worden gerapporteerd. Maar ook de vraag wat een informatie-element is, is in zekere zin subjectief.

Dit geldt niet zozeer voor kwantitatieve informatie-elementen, want daarbij is elk getal een element. Het geldt echter des te meer voor kwalitatieve elementen.

Standard setters hebben er voor gekozen om de vertaling van regelgeving in kwalitatieve elementen zoveel mogelijk te objectiveren door de betreffende verslaggevingsregel als referentie op te nemen bij het element (reference linkbase). Hierdoor ontstaat een 1-op-1-relatie tussen een element in de taxonomie en de specifieke verslaggevingsregel waardoor de subjectieve invloed  van kwalitatieve ­elementen in de praktijk beperkt lijkt. 

Verschillen RJ-richtlijnen en IFRS SME

Is het verstandig voor (middel)grote rechtspersonen die nu rapporteren op basis van de Richtlijnen voor de jaar­verslaggeving (verder RJ-richtlijnen)om over te stappen op IFRS SME wanneer dit wordt toegestaan in Nederland voor niet-beursgenoteerde ondernemingen? De taxonomie op basis van de RJ-richt­lijnen heeft 5% minder elementen dan de taxonomie op basis van IFRS SME (zie tabel), wanneer rekening wordt gehouden met de correcties voor elementen die niet vergelijkbaar zijn (zie hierboven voor een beschrijving).

Worden de kwantitatieve en kwalitatieve rapportage-elementen van elkaar gescheiden, dan blijken de hoeveelheid te rapporteren kwantitatieve elementen tussen IFRS SME en de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving vergelijkbaar (2%, zie tabel) te zijn. Vooral het aantal kwalitatieve elementen onder IFRS SME is groter (16%, zie tabel). Uit de tabel kunnen de volgende zaken worden afgeleid:

• op grond van RJ 290 moeten meer kwantitatieve en kwalitatieve toelichtingen worden opgenomen omtrent het renterisico, kredietrisico, reële waarde, financiële activa waarvan de boekwaarde hoger is dan de reële waarde en de indekking van verwachte toekomstige transacties;
• RJ 271 heeft een vereenvoudiging doorgevoerd ten aanzien van de verwerking van pensioenen in de jaarrekening. Dientengevolge zijn onder andere de toelichtingen die samenhangen met de actuariële wijze waarop de voorziening is bepaald niet meer opgenomen. Deze vereenvoudiging kent IFRS SME niet;
• voor voorzieningen en niet uit balans blijkende verplichtingen zijn onder de IFRS SME taxonomie-elementen gedefinieerd inzake voorwaardelijke activa;
• IFRS SME vereist per categorie verbonden partij meer specifieke toelichtingen.

Verschillen tussen full IFRS en IFRS SME

Middel(grote) niet-beursgenoteerde rechtspersonen mogen IFRS-EU toepassen. Rechtspersonen die dit momenteel doen, vragen zich – onder meer vanuit het oogpunt van administratieve lasten – af, of zij niet over moeten stappen van full IFRS naar IFRS SME. Uit de tabel blijkt dat full IFRS aanzienlijk meer toelichtingen verlangt dan IFRS SME (+40%).  Zonder te veel in detail te treden of volledig te willen zijn, wordt het volgende duidelijk:

• onder full IFRS (IFRS 7) moeten aanzienlijk meer kwalitatieve toelichtingen worden opgenomen dan onder IFRS SME. Dit wordt onder meer veroorzaakt doordat full IFRS vier categorieën financiële instrumenten definieert en IFRS SME maar twee;
• bij bedrijfscombinaties heeft de full IFRS-taxonomie meer elementen ten aanzien van details van de acquisitie (zoals onder meer uitgewerkt in appendix B);
• bij personeelsbeloningen bestaan verschillen, doordat full IFRS meer gedetailleerde bepalingen heeft (bijvoorbeeld asset ceiling tests, en er zijn meer kwantitatieve toelichtingen zijn voor de pensioenvoorziening alsmede meer kwalitatieve toelichtingen over de ­pensioenregeling);
• onder full IFRS mag investment property op reële waarde en kostprijs worden gewaardeerd (onder IFRS SME alleen op kostprijs). Dit leidt tot meer kwantitatieve elementen in de taxonomie. Daarnaast zijn kwalitatieve toelichtingen opgenomen in de full IFRS-taxonomie (bijvoorbeeld over beperkingen in het gebruik van investment property);
• in de full IFRS-taxonomie zijn meer elementen voor biologische activa inzake beschrijving van activiteiten en activa, etc. opgenomen.

Afweging maken

Voor elke onderneming kan de impact van de weergegeven verschillen in de hoeveelheid te rapporteren informatie-elementen tussen de verschillende verslaggevingsregels anders uitwerken. Zo kunnen bijvoorbeeld de aanvullende kwalitatieve toelichtingen onder de RJ-richtlijnen inzake financiële instrumenten voor een individuele onderneming zo zwaar wegen dat deze de verlichtingen van kwalitatieve toelichtingen ten aanzien van andere onderwerpen tenietdoen.

Toch kan voorzichtig worden geconcludeerd dat – wanneer de XBRL-taxonomieën worden vergeleken – de overgang van full IFRS naar IFRS SME een aanzienlijke verlichting betekent. We hebben het dan over een verlichting in het aantal te rapporteren elementen van zowel kwantitatieve als kwalitatieve aard. De overgang van de RJ-richtlijnen naar IFRS SME lijkt slechts een beperkte verzwaring op te leveren van het aantal elementen van kwalitatieve aard.

Vanuit het oogpunt van administratieve lasten is het dus niet vreemd dat de consensus gevonden lijkt te worden in het niet verplichten maar vrijwillig toestaan van SME. Verplichting  leidt namelijk  tot een -weliswaar beperkte- verzwaring voor niet beursgenoteerde ondernemingen die op basis van de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving rapporteren (verhoging administratieve lasten). Door het vrijwillig toestaan wordt niet beursgenoteerde ondernemingen die momenteel op basis van full IFRS rapporteren de mogelijkheid geboden om gebruik te maken van de verlichtingen die IFRS SME biedt (verlaging administratieve lasten). Gezien het beperkte verschil in de hoeveelheid elementen die moet worden gerapporteerd, zullen bij het bepalen of IFRS SME een lastenverzwaring is ten opzichte van de RJ-richtlijnen met name de verzwaringen ten aanzien van opname en waardering bepalend zijn.

Aangezien deze verschillen ook relatief beperkt zijn7, is het denk ik dus veel meer de vraag hoe beide verslaggevingsstelsels (RJ-richtlijnen en IFRS SME) zich naar verwachting in de toekomst zullen ontwikkelen. Indien de huidige ontwikkelingen onder full IFRS daarbij illustratief zijn, verwacht ik dat IFRS SME en de RJ-richtlijnen in de toekomst mogelijk verder uit elkaar gaan lopen. Dit pleit dus ook voor het niet verplichten maar vrijwillig toestaan van IFRS SME.

[Robin Litjens RA is verbonden aan BureauVaktechniek van BDO]

1. Zie bijvoorbeeld: R.G.A. Vergoossen, IFRS voor MKB uitsluitend vrijwillig toepassen, het FD, 28 januari 2010, Cees van Geffen en Jan van der Windt, Conversie RJ-richtlijen naar IFRS SME is inspannend, maar wordt wel ­lonend, in: Accountancynieuws, afl.  nr. 2, 2010, pp. 10 – 12, C. van Geffen, R. ter Hoeven en D. Manschot, EU kan voorzet IASB zo inkoppen, het FD, 13 augustus 2009.

2. Het rapport ‘Meten is weten’ van de Project-directie Administratieve Lasten definieert      administratieve lasten als de kosten voor het bedrijfsleven om te voldoen aan informatieverplichtingen voortvloeiend uit wet- en regelgeving van de overheid inclusief vrijwillige regelgeving. Zie http://minderadministratievelasten.nl/files/metenisweten.pdf.

3. De enkelvoudige jaarrekening is ook onderzocht. De verschillen zijn te vergelijken met de gevonden resultaten ten aanzien van de geconsolideerde jaarrekening.

4. Bij de IFRS (full en SME) en de NTP commerciële jaarrekeningtaxonomie voor (middel)grote rechtspersonen zijn betreffende standard setters, de IASB resp. de Raad voor de Jaarverslaggeving, betrokken.

5. De taxonomie kent naast door regelgeving gedreven elementen een beperkt aantal XBRL-specificatie gedreven elementen. Deze elementen zijn niet meegenomen bij het vergelijken van de taxonomieën.

6. Verschillen tussen taxonomieën uit hoofde van andere regulering is in beginsel objectiveerbaar door de verschillen in regelgeving te analyseren. Niettemin blijven er andere verschillen over –niet als gevolg van verschillen in regelgeving – die wel subjectief maar die niet separeerbaar zijn.

7. Zie bijvoorbeeld diverse vergelijkingsstudies van accountantskantoren: ­­
http://www.accountant.nl/Accountant/­Dossiers/IFRS+SME/Links+en+downloads.aspx.