Jaarrekeningen betreffen accounting, en waarderingskwesties betreffen economie. Dus de enige oplossingen die voor waarderingsproblemen van uit accounting-deskundigheid kunnen worden aangedragen, moeten steunen op een accounting-approach van waarde. Eenvoudig gezegd: intrinsieke waarde en rentabiliteitswaarde, of een combinatie daarvan. Maar waardebepaling is inmiddels een bij uitstek economisch vraagstuk.

Misschien ontstaat het misverstand doordat in accounting het woord ‘waarde’ vaak wordt genoemd: boekwaarde en waarderingsgrondslagen zijn bekende begrippen. Maar het zou een grote vergissing zijn om daarin een economische waarde te lezen of die daaruit af te leiden. Desgevraagd zei de heer Alblas dan ook dat hij zijn grenzen kende. We zijn als goede vrienden uiteen gegaan. Wel zien waarderingsproblemen er op het eerste gezicht soms eenvoudiger uit dan ze zijn. En er zit een moeilijkheid in voor de rechter die een deskundige aanwijst. Die rechter zou zich dan moeten gaan afvragen of de forensische accountant voldoende deskundig is voor een bepaald – met verwijzing naar Alblas: een niet te ingewikkeld - waarderingsprobleem. Dat kan niet: een rechter moet los van het probleem op deskundigheid kunnen vertrouwen.

Is het commercie, en wordt de cliënt onwetend gehouden van het feit dat er gespecialiseerde deskundigen zijn[1]? Daar lijkt het op, zo moge blijken uit een zinnetje in de column van mijn goede vriend Jan Joling (Accountancynieuws 11 november 2011). Daarin schrijft hij over ‘De accountant als gerechtelijk deskundige’. Hij schrijft het volgende: ‘Dat de benoemde accountant deskundig is op het terrein van onderzoek staat wel vast; anders was hij niet voorgedragen door partijen of aangezocht door de rechter’. Dus als je maar zegt deskundig te zijn, wordt het een ‘self-fulfilling prophecy’. Ik moet Joling teleurstellen: de deskundige die door de rechter wordt benoemd, deelt niet in diens immuniteit. Door een mededeling aan de rechter dat je deskundig bent, laadt je een verplichting op je om dat daadwerkelijk te zijn.

Zolang je bij rechters de mythe van deskundigheid in stand houdt, ben je deskundig. En Joling houdt die mythe op grootse wijze in stand met de volgende woorden: ‘De vraag kan worden gesteld of ook anderen dan accountants zich met financieel deskundigenonderzoek kunnen bezighouden. Die vraag moet mijns inziens ontkennend worden beantwoord’. Daarentegen zou ik de vraag stellen of een accountant wel een financieel deskundige is. Die vraag moet mijns inziens ontkennend worden beantwoord. Financieel deskundigen houden zich bezig met geld als ruilmiddel. In accounting is geld een rekeneenheid; meer niet. Productiemiddelen worden in de balans voorzien van een bedrag: vaak de historische prijs verminderd met afschrijvingen die in een bepaald fiscaal regime aanvaardbaar zijn. Dat heet activeren. Passiveren is daarvan de tegenhanger. Voor toepassing daarvan bestaan wetten, regels, richtlijnen en dikke handleidingen. Moeilijk genoeg en belangrijk genoeg. Maar zelfs de vaststelling van boekhoudkundige liquiditeit, solvabiliteit en rentabiliteit maakt de accountant niet tot een financieel deskundige.

De accountant kan zich als zodanig niet bezighouden met financieel deskundigenonderzoek. Zelfs de accountant is geen alleskunner. Ik heb wel eens de indruk gekregen dat de kredietcrisis mede een gevolg was van onvoldoende kennis en begrip bij accountants van samengestelde financiële instrumenten. Dat heeft zelfs in relatie tot de weergave daarvan in de jaarrekening – toch zijn deskundigheidsgebied - tot problemen geleid.

Accountants klagen wel eens over een verwachtingkloof die ontstaat door te hoge of verkeerde verwachtingen bij het publiek. Bij Joling is dat omgekeerd. Door die mythe in stand te willen houden, graaft Joling zijn eigen verwachtingkloof.

Wie toch nog zou willen twijfelen, verwijs ik naar de Handleiding Regelgeving Accountancy. Een door de accountant ingeschakelde deskundige is daarin ‘Een individu of organisatie die beschikt over deskundigheid in een ander gebied dan financiële verslaggeving of controle’.

[1] In hetzelfde symposium een voorbeeld uit de medische praktijk: het betrof een 38-jarige man met plotseling een voedselimpactie in de slokdarm. Hij werd door een KNO-arts (Keel/Neus/Oor) behandeld. Het was voor de patiënt beter geweest wanneer dit een MDL-arts (Maag/Darm/Lever) was geweest.