De kersttoespraak van de Koningin gaf fijntjes aan waar het eigenlijk om gaat. Niet om de kredietcrisis, maar om de overlevingscrisis die de mensheid bedreigt. Dat is de echte crisis: de opwarming van de aarde, de manier waarom wij omgaan met de aarde (lees: met de doorlopende aanslag die wij plegen op de natuur en het milieu, het ontkennen van onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen) en het wereldwijde gebrek aan schoon water. Allemaal zaken die het bestaan van volgende generaties bedreigen.

Het woord 'crisis' heeft onmiskenbaar een negatieve lading. Volgens de gangbare definities ziet het begrip op ‘een noodsituatie, waarbij het functioneren van een stelsel ernstig verstoord raakt’. Dat herkennen we wel. In de biologie is het nog ingrijpender en wordt onder crisis verstaan ‘een biologisch proces waarin cellen sterven’. Van oorsprong is de term echter neutraal. Etymologisch komt het voort uit het (oud)Griekse (!) werkwoord ‘krinomai’ met o.m. de betekenissen onderscheiden, beslissen, beslechten, richten en oordelen. Zo bezien, is een crisis een 'moment van de waarheid', waarop een beslissing moet worden genomen. Dan kom ik terug op prof. Heertje. Volgens hem is de kredietcrisis een trendbreuk die de overgang markeert van de nadruk op kwantitatieve, destructieve en economische groei naar de nadruk op een kwalitatief hoogwaardige, duurzame en creatieve economische ontwikkeling.

Al dit soort vragen raakt natuurlijk ook de accountancy. Die sector heeft immers te maken met failliete cliënten en lagere tarieven. Waar ligt dan de uitdaging? Vooralsnog lijkt de sector te blijven hangen in de traditionele discussieonderwerpen: nog meer regelgeving en toezicht, of juist minder? Een andere organisatiestructuur en beloningsbeleid van accountantskantoren? Nationaliseren van de accountantscontrole of niet? Waarom niet meer aandacht voor innovatie, globalisering en nieuwe ICT-ontwikkelingen en social networks? Hierdoor ontstaan nieuwe vormen van samenwerking en ondernemerschap, die ‘co-creatie’ (het gezamenlijk ontwikkelen van producten), kennisdeling en ‘crowdsourcing’ (het gelijktijdig laten uitvoeren van taken door groepen) mogelijk maken. In FEM Business doet Kliphuis een oproep om in onze nieuwe communicatiemaatschappij door transparantie, co-creatie en kennisdeling tot nieuwe business te komen. Hij pleit voor ‘cross-sectoraal’ innoveren, hetgeen bij accountants al snel de wenkbrauwen doet fronsen nu de regelgeving voor ‘cross-selling’ juist wordt aangescherpt. Maar daar moeten we over heen stappen: de crisis vraagt om creativiteit, innovatie en ondernemerschap. Bedrijven moeten (meer) lef tonen, meer aandacht geven aan talentmanagement en minder tijd besteden aan prijsconcurrentie, want dat kan al lang niet meer in Nederland vanwege de globalisering en de lagere loonkosten in landen als China, India en het voormalige Oostblok. Dus s.v.p. minder bureaucratie en regelzucht, maar ondernemend en inspirerend leiderschap met ruim baan voor talent.

Uit een recent onderzoek van Baker Tilly Berk en Nyenrode Business Universiteit bleek o.m. dat familiebedrijven de crisis juist als moment kozen voor het doen van investeringen in innovatie. Ze hebben het zwaar, maar 40% van de ruim 260.000 familiebedrijven in Nederland geeft aan dat de crisis (ook) goed is geweest voor het bedrijf.

Armoede zoekt list, zo luidt het spreekwoord. Wie arm is, tracht met alle mogelijke middelen aan de kost te komen. Die gedachte komt reeds voor in de Klassieke Oudheid en kent een vertaling in vrijwel elke EU-taal. Op de volgende top kunnen ze daar prima over communiceren: ‘Armut sucht List’ kan Merkel tegen Sarkozy zeggen en die antwoordt dan met ‘Oui, de tout s’avise à qui pain faut’ (‘Wie geen brood heeft, haalt zich van alles in zijn hoofd’). Waarop Rutte, gevat als altijd, reageert met ‘But hungry flies bite sore!’